Brood, gluten & gezondheid

Brood, gluten & gezondheid

Ciabatta

Het is duidelijk: deze week gaat het over brood & broodloos. Tijd voor wat achtergrondinfo. Want hoe zit het nu eigenlijk met dat brood? En is Spelt of Rogge dan wel gezond? En die gluten, zijn die nou goed of slecht voor je?

Na de vorige post kreeg ik het verwijt niet genuanceerd genoeg te zijn. Volgens mij valt dat wel mee, maar laat ik het dan nog even heel duidelijk zeggen: ik heb niets tegen brood of granen op zich. Ik eet ook wel eens brood. Je moet het gebruik van brood alleen afstellen op wat het is: iets heel erg lekkers – en niet iets gezonds. Dus als je brood eet, eet dan Heel Erg Lekker brood. Tevens: lekkers eet je niet dagelijks en ook niet als vulmateriaal.

Ik heb ook niets tegen koolhydraten op zich. Sommige van mijn beste vrienden zijn koolhydraten (De Fantastsische Vier, bijvoorbeeld: heel veel goede, gezonde koolhydraten). Maar not al carbs are created equal. De één is gezonder dan de ander. De wereld van de voeding is nu eenmaal niet zwart-wit. Veel dingen zijn niet gezond of ongezond van zichzelf, maar in relatie tot de manier waarop we ze gebruiken. Dus als je heel graag hapklare, voorgekauwde zwartwitkennis wilt, ga je maar naar Sonja Bakker. Gaan wij hier even verder over hoe dat nu precies zit met brood, granen en gluten. Mkay?

 

Granen

Zoals ik in de eerste post van deze serie al zei: het is niet logisch om de hoeveelheid granen te eten die wij nu in ons dieet hebben. Ik denk dat (volle) granen wel degelijk gegeten werden door de vroege mens, maar omdat het veel gedoe is om ze te verzamelen en klaar te maken, is het niet logisch dat er veel van gegeten werd, zeker niet zo veel als wij nu doen. Dat betekent niet dat ik denk dat de oermens zo’n geweldig ideaal leven hadden en dat we daar naar terug moeten; maar wel dat ons spijsverteringsstelsel moeite heeft met granen zoals we die nu gebruiken.

Tarwe is makkelijk voor de boer en de industrie, maar niet voor ons. Het is dusdanig doorgekweekt dat het veel kan hebben op het land en makkelijk te oogsten is. In Tarwe zitten grote hoeveelheden gluten van een vrij heftig type, die prachtige eigenschappen hebben (zoals lekker luchtig brood of lekker knapperige koekjes), maar die niet per se gezond zijn. Dat is de één van de redenen dat sommige mensen volstrekt niet tegen Tarwe kunnen, maar wel tegen Spelt.

Spelt is het oudere broertje van Tarwe. Eigenlijk praktisch hetzelfde graan, maar minder doorgefokt en daardoor minder moeilijk verteerbaar. Beetje jammer dat we als mens zulke gewoontedieren zijn. Want als we dan eenmaal hebben besloten dat Tarwe Slecht Voor Ons Is, gaan we massaal over op Spelt en misbruiken dat op precies dezelfde manier. Dat werkt dus niet; het gaat veel meer om de manier waarop we met granen omgaan, dan om welk graan er precies in je boterham zit.

Dat geldt dus ook voor Rogge, het andere ‘makkelijk verkrijgbare’ alternatief. En eigenlijk voor ieder graan dat je maar kunt bedenken. Voor ieder voedingsmiddel dat je maar kunt bedenken. Jarenlang dag in, dag uit hetzelfde eten (of dat nou brood, melk of koffie is), daar is ons lichaam simpelweg niet op gemaakt. Hup, uit die comfortzone en meer variatie!

Affijn. Veel ‘oudere’ granen (Spelt, Rogge, Gerst, Emmer) zijn op zichzelf staand dus wel gezonder dan Tarwe – maar dat betekent niet dat we ons ermee vol moeten proppen. Dat geldt voor iedereen; gebruik granen met mate. En dan heb je nog de mensen met een intolerantie voor gluten en/of een individuele overgevoeligheid voor bepaalde soorten graan.

 

Gluten

Wat is dat eigenlijk, een gluut? Ik beschreef dat al een keer eerder:

“Gluten zijn eiwitten die voorkomen in tarwe en veel andere granen. Er zijn er meerdere van, verdeeld in twee groepen: gliadines en glutenines. Het woord gluten komt uit het Latijn en betekent lijm (denk ook aan het Engelse glue); gluten zorgen voor de samenhang en elasticiteit in deeg en baksels. Dat je koekje niet uit elkaar valt als je het uit de trommel pakt.”

En hoe zit het dan met die intolerantie, en coeliakie? Je hebt mensen die super-allergisch zijn voor all things gluten. Die kunnen zelfs overlijden als ze toch een kruimeltje gewoon brood binnenkrijgen. Gelukkig komt deze vorm nauwelijks voor. Intolerantie (het niet goed kunnen verteren of verwerken van gluten) komt veel vaker voor. Onder therapeuten (en zelfs artsen) is gluten-intolerantie momenteel een hot topic. Iedereen lijkt het te hebben. Ook artsen testen er lustig op los, want die hebben net allemaal een bijscholing gehad over coeliakie. Behalve dat het iets genuanceerder ligt…

Coeliakie is een ernstige vorm van glutenintolerantie, waarbij de darmwand beschadigd raakt door het eten van gluten. De resultaten daarvan kunnen gemeten worden in het bloed en in de ontlasting door middel van een anti-t-transglutaminase (AntiTTG) onderzoek. Regulier wordt vrijwel alleen gekeken naar deze vorm van glutenintolerantie. Heb je die niet, dan kun je volgens je huisarts rustig brood en pasta eten. Sterker nog: het Voedingscentrum dicteert het, dus je moet!

Jammergenoeg is er nóg een vorm van glutenintolerantie. Eén die nauwelijks bekendheid krijgt en vrijwel nooit onderzocht wordt. Het gaat dan om de Antigliadine-waarde. In de ontlasting wordt hij (naast AntiTTG)  wel gemeten, en als deze waarde verhoogd is kan dat net zulke vervelende klachten geven als coeliakie zelf.

In eerste instantie was ik skeptisch. Ik dacht dat glutenintolerantie een hype was onder natuurgeneeskundigen (eerst had iedereen Candida, toen Lyme, toen bijnieruitputting en nu dan zeker glutenintolerantie). Maar nu ik zelf regelmatig de gluten-onderzoeken aanvraag voor mensen in mijn praktijk, sta ik verbaasd over de resultaten. De ‘coeliakie-waarde’ is bijna nooit verhoogd – maar de antigliadinewaarde des te vaker. Geen coeliakie, toch intolerant.

Een glutenintolerantie kan heel uiteenlopende klachten geven, zoals verstopping maar ook juist diaree; of helemaal geen spijsverteringsklachten maar wel grote vermoeidheid, prikkelbaarheid etc. Dus nee – je was niet gek toen je huisarts zei dat je rustig brood kon eten, maar je zelf toch echt merkte dat je leven leuker werd zonder.

En hoe zit het dan verder? In het algemeen geldt voor de meeste mensen met glutenovergevoeligheid:

  • dat ze geen Tarwe, Spelt, Rogge en Gerst kunnen eten
  • dat ze Rijst, Boekweit, Teff en Mais meestal (maar niet altijd) wél verdragen
  • dat de niet-granen Amaranth, Quinoa en bonen voor bijna iedereen een alternatief zijn

Maar wat voor jou precies wel en niet werkt, heeft ook te maken met persoonlijke (over)gevoeligheden.

 

Individuele overgevoeligheid

Er zijn ook mensen die an sich prima gluten kunnen verteren, maar die overgevoelig zijn voor net dat ene graan. Die prima Tarwe kunnen eten, maar geen Rogge (zoals ik). Of die Spelt en Tarwe moeten laten staan, maar best af en toe Haver kunnen gebruiken. Of nog een andere combinatie – je snapt het idee.

Daar valt verder niet zo gek veel over te zeggen; je kunt het uitproberen of laten testen via het bloed. Die testen gaan niet alleen over granen maar over 280 voedingsmiddelen, zoals granen, melkproducten (verschillende soorten kazen), noten, vis, the whole shebang. Je bent 400 euro verder, maar dan weet je het wél. En dat kan maar net handig zijn als je van alles niet mag eten en een ‘veilig’ alternatief zoekt.

 

Gezond verstand

Moet je dan helemaal geen granen meer eten, om aan de veilige kant te zitten? Neuh, vind ik niet. Je zou jezelf een plezier kunnen doen door 3-4 weken strikt glutenvrij te eten en te zien wat er gebeurt. Dat is al een test op zich – en er zijn legio mensen die zich zó veel beter voelen zonder gluten, dat ze gewoon niet meer terug willen naar brood en pasta.

Er zijn ook veel mensen die granen en gluten prima kunnen verteren. Dat betekent nog steeds dat je er niet mee moet overdrijven, qua hoeveelheid; maar je kunt in ieder geval zonder schuldgevoel een keer een (spelt)boterham of Heel Erg Lekker broodje eten. Wil je het echt helemaal zeker weten, dan zul je moeten testen. Een ontlastingonderzoek naar gluten en een bloedonderzoek naar overgevoeligheid voor granen (en andere voedingsmiddelen), bijvoorbeeld. Ik zou aanraden om dat in combinatie met de gewone darmflora-onderzoeken te doen, want dan heb je gelijk een beeld wat er verder nog gebeurt.

Nou ja, en dat is dan mijn werk. Of een stukje ervan. Dus als het bij jou allemaal nét anders werkt, als je er maar niet achter kunt komen welke voeding je klachten nu veroorzaakt, of als je heel graag wilt weten hoe dit bij jou allemaal zit, zou ik zeggen: kom een keer op consult. Testen we precies wat jij wilt weten, en je krijgt er nog een behandelplan bij ook. Overgevoelig of niet: je gezondheid kan er alleen maar beter op worden. Ziezo. En nu ga ik ontbijten. Met soep.

 

De vraag van vandaag:
Wat is jouw relatie met granen & gluten?
Vertel het ons in de reacties!

Dit is deel 3 van een serie over brood & granen.
Meer achtergrondinformatie over Brood of niet (deel 1)
Meer achtergrondinformatie over Geen brood, maar wat dan wel? (deel 2)

Reageren? Gezellig!

Reacties (26)

  • Selina

    Onlangs erachter gekomen dat ik een glutenovergevoeligheid heb, sinds gister zo min mogelijk gluten aan het eten. Nou is het glutenvrij brood niet echt geweldig dus hebben jullie andere ideeën voor ontbijt en lunch?

  • Jose

    Wat is nu gezonder gluten 0f gelaten vrij

    • De Groene Vrouw

      euh… wat?

  • Lies

    Duidelijk verhaal groene vrouw over de gluten in ons brood!
    Brood = niet broodnodig dat was me allang duidelijk. Ik probeer voor n groot deel plant-based te eten en liefst zo rauw en puur mogelijk. Ik vaar daar wel bij en geniet er ook van. Was in mijn vorige leven vast n konijn!

  • John

    Ik heb ook glutenintollerantie en begin s’ochtends met een Budwigontbijt. Lekker met wisselende inhoud…heerlijk.

  • Annet

    Leuke website – veel bruikbare informatie! Wat ik toevallig gisteren hoorde is dat het belangrijk is in de gaten te houden of je wel genoeg jodium binnenkrijgt als je geen brood eet. in mijn geval is dat nu ongeveer twee jaar en ik heb er nooit bij stilgestaan. Wat daarbij nog lastig is, is dat, volgens de internist die ik sprak, de hoeveelheid jodium niet te meten is in je bloed. Als je een tekort hebt, blijkt dat uit allerlei klachten waaronder niet goed functioneren van je schildklier. Ik zou dat willen voorkomen. Ik vond het bruikbare informatie, maar niet eenvoudig te bepalen wat ik nu mee moet. Heeft iemand er wellicht ervaring mee?

  • Maartje

    ‘Die laatste zin..hahaha lol!!! Je schrijft echt superleuk.
    Door ondergewicht wat reeds jarenlang bestaat en ernstig heb ik uiteraard tekorten gekregen nu aan het aankomen maar wel met schade ernstige osteoporose. Ook “pds”. Maar wat ik wil vragen ik eer nu heel anders. Eerst van gewoon brood naar spelt en nu lunch ik met knolselderij of pastinaak of bataat of boekweitpannenkoek van een geweekt beslag met daarbij groentes (veel) eiwitbron en vetjes :-).
    Diner idem en soms grweekte gierst en ook wel krieltjrs
    Ontbijt is havermout (goedkope)of boekweitpap( voorgeweekte korrels die ik pureer)

    Zo nu to the point. De arts zei je moet gewoon alles eten omdat je jaren tekorten hebt gehad….maar…kan het weglaten van brood zoals ik het doe geen kwaad? Ik vervang het dus door bovenstaande.

    Dank je

    • De Groene Vrouw

      Hoi Maartje,

      Het is niet dat ik je niet wil helpen, maar het antwoord op je vragen is uitgebreider dan je denkt. Een simpel ‘ja’ of ‘nee’ voldoet niet; om je goed te kunnen helpen heb ik tijd nodig om dingen aan je te vragen en tijd om dingen aan je uit te leggen. Die heb ik helaas niet in de reacties op een blogpost!

      Een goed alternatief voor een consult is de Basiscursus Positive Eating (http://groenevrouw.nl/product/basiscursus-positive-eating-januari-2015). Daar leer je (van) alles over gezonde voeding en hoe je dat voor jezelf kunt toepassen. Deze maand krijg je er zelfs fikse korting op met de code Mei2015
      dus misschien is dat iets voor je! 😀

  • Lian

    Allereerst,ik ben erg blij met je site !

    Wat mij verbaasde is dat ik mijn huisarts moest vertellen dat een glutentest niet werkt als je al een tijd geen gluten eet.

    • Else

      Tsja, dat is dus ook iets wat ik moest doen. Nádat ik die eerste test had genomen. Gekkies. Gelukkig is mijn huisarts van het slag die er niét van uit gaat dat patiënten algeheel onwetend zijn. Ze nam de tip dus aan en bedankte me er zelfs voor. What the…?! :)

  • M

    Weet u of gierst minder verzurend is dan andere granen?
    BEDANKT

  • Joyce

    Wat geniet ik van je blogs! Heerlijk humoristisch, maar doordrenkt van kennis. Je weet overduidelijk waar je het over hebt en, nog fijner, het is geen boekenwijsheid. Dankje. Voor het delen van je inzichten en kennis, je hebt me al erg geholpen metj e blogs én gemotiveerd om de draad weer op te pakken met minder brood eten. Thanks!!!

  • Nicole

    Ik las gisteren in de Metro een column van een mevrouw die voor zover ik weet geen medische achtergrond heeft. Zij gaf haar mening over het feit dat een aantal mensen in haar omgeving minder of geen brood meer eten. En vroeg zich daarbij af wat je dan wél moet eten? Iedere dag salade als lunch? Dat is toch saai?? Bovendien, brood staat nog steeds in de Schijf van Vijf én het is leker. Kortom, gewoon brood blijven eten hoor!

    Ja, daar hebben we iets aan, zo’n mening. Alsof iedere dag brood niet saai is… En alsof ‘het is lekker’ een goed argument is om iets te eten…

    • De Groene Vrouw

      Ja, ik moet ook altijd zo lachen om ‘iedere dag ei/salade/soep, dat is toch saai?’
      Erg guitig. 😉

  • Afieke

    Ik vind het ook heerlijk om te ontbijten met soep. Wortelvenkel is mijn favoriet. Hangt trouwens ook wel af van het seizoen, vooral in de herfst en winter hou ik enorm van warm ontbijten. ’s Zomers maak ik bijv. ook nooit warme havermoutpap.
    Mijn relatie met tarwe is minimaal, ik eet het vrijwel niet. Ik krijg last van mijn darmen na het eten van tarwebrood. Ook (volkoren)pasta valt niet lekker. In het begin was het wennen, maar inmiddels ken ik genoeg tarweloze mogelijkheden voor ontbijt en lunch. Bevalt erg goed, rust in mijn buik!

  • Suuz

    Mijn relatie ken je 😉 Vorig jaar n.a.v een ontlastingsonderzoek o.a tarwe een tijd weggelaten en dat bevalt zo goed dat ik ze nog steeds niet eet. En ook met alle andere granen ben ik terughoudend. Geen brood meer, geen koekjes, geen pasta, geen gewoon gebak. Maar wel een hele hoop andere lekkere dingen! Zoals je kersttoet bijvoorbeeld of je snelle gebakje in een mok (hoe heet die ook al weer), erg lekker en zeker geen straf om te eten.
    Na jaren van vage en hele duidelijke klachten (depressie) nu eindelijk iets dat helpt!

  • Susanne

    Gisteren voor het eerst ontbeten met zelfgemaakte dikke pompoensoep en een eitje na. Rare combi 😉 Lekker om iets warms te eten en kon daarna makkelijk door tot aan lunchtijd. Goed bevallen dus!

  • Pingback:Brood, gluten & gezondheid | Nieuwe Aarde

  • Ellen

    Ik vind het best lekker, ontbijten met zelfgemaakte kippensoep. Een vette yoghurtsmoothie heeft wel mijn voorkeur 😀 Sinds ik brood laat staan heb ik veel minder honger. Heel soms bij gelegenheid eet ik nog een (stok)broodje, daar geniet ik dan echt van.

  • Bianca Kieft

    Ok ontbijten met soep?…..ik eet ook glutenvrij wel als coeliakiepatient maar soep als ontbijt?ok….ik houd heet liever bij ei of zelfgebakken broodjes fruit ed op de vroege morgen hoor 😉 eet smakelijk….ondanks dat je het vast al op hebt en idd het is de variatie die slecht is ondanks dat mensen denken gevarieerd te eten eet eigenlijk iedereen te eenzijdig.
    Goed stuk!

      • Veerle

        Inderdaad! Ik ontbijt ondertussen al meer dan een jaar met soep en ik vind het heerlijk :). Je kan er superveel mee variëren en in de winter is het lekker om s ochtends warm mee te worden. Ik combineer het meestal met een sneetje notenbrood (graanvrij, gemaakt van noten, eieren, sojaboter en ui) of een stukje vlees of vis (bijvoorbeeld bloemkoolsoep met zalm).

      • Else

        Wist jeeee dat:
        Mensen in Azië (of in elk geval zuidoost Azië), geen onderscheid kennen tussen de soorten voeding die je eet voor ontbijt, lunch of avondeten?

        Dat dat zich oorspronkelijk uitte in het eten van noodles of rijst als ontbijt, maar dat je nu in de hippe verwesterde steden ook wel mensen om 08.00 uur bij Mc Donalds een Big Mac naar binnen ziet schuiven?

        In dat perspectief vind ik soep als ontbijt helemaal geen gek plan.

        • De Groene Vrouw

          Leuk! In elk geval een beter plan dan een Big Mac denk ik 😀