Kruiden om in huis te hebben: Gember

Kruiden om in huis te hebben: Gember

449px-Zingiber_officinale_-_Koumlhlerndashs_Medizinal-Pflanzen-146_zps03b07bcc-1_zps53e0f9c3

Verwarmend en oppeppend: Gember is een musthave in je keuken-annex-medicijnkast. In deze post vertel ik je waarom!

Gember heet in het moeilijk Zingiber officinale. Zingiber zou afgeleid kunnen zijn van de namen in Sanskriet (çrngavera) of Pakriet (singabera), wat zoveel betekent als ‘gehoornd’ of ‘geweivormig’. Een andere verklaring is dat het afgeleid is van het land Zanzibar, waar veel gember vandaan komt. [1]

De uitgang officinale betekent niet zoals veel mensen denken ‘de officiele’, maar geeft aan dat het kruid in de Officina gebruikt werd; de artsenijkeuken van de kloosters. Het betekent dus wel dat je hier de geneeskrachtige variant te pakken hebt, die al eeuwen als zodanig gebruikt wordt. Het werd daarnaartoe geïmporteerd, want het groeit van oorsprong in subtropische landen als India en Zanzibar dus.

De vorm die je nu in de winkels koopt, is natuurlijk doorgekweekt op het maken van grote, glanzende wortelstokken. Oorspronkelijke, kleinere variëteiten kunnen krachtiger zijn, maar zijn hier nauwelijks te krijgen dus we doen het maar gewoon met deze – die is immers ook goed genoeg.

 

In de medicijnkast

Gember is zoals gezegd verwarmend; het stimuleert de doorbloeding en is ontstekingsremmend [2]. Dat doet het zowel uitwendig als inwendig. Uitwendig werkt verse geraspte Gember goed als kompres. Je kunt een kompres op meerdere manieren maken: direct op de huid of met een hydrofielluier/kaasdoek ertussen; maar je kunt ook de pulp achterwege laten een een heel sterke gemberthee zetten. Dompel daar een doek in, knijp hem uit en leg het op de huid.

Deze thee en/of kompressen kun je gebruiken bij onder andere:

  • Peesontstekingen
  • (Beginnende) borstontsteking
  • (Pijn bij) reumatische klachten [3]
  • Koude handen/voeten en Raynauds

Daarnaast is Gember als thee, etherische olie (uitwendig) of capsule krampstillend en werkt het tegen misselijkheid. Je kunt het dus gebruiken bij onder andere:

  • Menstruatiekramp (als thee en/of kompres) [4]
  • Buikkramp en winderigheid
  • Misselijkheid en zwangerschapsmisselijkheid [5,6]
    (drink een heel lichte thee bij reisziekte en  zwangerschapsmisselijkheid)

Tot slot stimuleert Gember de spijsvertering en werkt het met name goed voor mensen die het snel koud hebben in combinatie met een gebrek aan eetlust, ongewenste vermagering en ‘te weinig energie om te eten’.

Gember_bloem

In de keuken

Gember is onmisbaar in de keuken. Ik heb het geluk dat ik in de buurt van een kleurrijke wijk woon (Utrecht Overvecht), waar volop verse Gember te krijgen is. Maar als je bij de plaatselijke supermarkt alleen de uitgedroogde, gerimpelde en zielig-slappe versie kunt krijgen (of als je, net als ik, regelmatig vol goede moed een vers stuk koopt maar dat vervolgens zélf op de fruitschaal laat verschrompelen) heb je een aantal alternatieven.

Je kunt gedroogde Gember kopen; de hele gedroogde Gember is onhandig (want keihard en niet te breken) en poeder vervliegt snel. Gedroogde rasp vind ik ideaal omdat je het goed kunt doseren in soep en thee. Je kunt ook een flink stuk verse Gember kopen en dat zelf even raspen en drogen (in een fruitdroger, op de verwarming of in een oven die op standje Laag staat).

Het andere alternatief is je verse Gember bewaren waar hij niet uitdroogt: in de grond. In ons klimaat betekent dat een potje biologische tuinaarde, dat je regelmatig water geeft. Je Gember gaat dan uitlopen en als je geluk hebt maakt het een hartstikke leuk plantje – waarvan jij dan regelmatig een paar tenen amputeert voor in je stoofpot.

450px-Young_Zingiber_officinale

Gemberwortel

Gember is in de keuken heerlijk in:

  • Thee > neem (het equivalent van) 3 plakjes in een grote mok heet water,
    dek het af en laat het 10 minuten trekken (bij zwangerschap: 1 plakje)
  • Soep > heerlijk in Oosterse soepen, in combinatie met paprika, garnalen, citroengras, paksoi, bambooshoots, dat soort dingen. Vergeet de kokosmelk niet!
  • Stoofschotels > smaakt prima icm knoflook en chilipeper en een beetje honing, bijvoorbeeld in een schotel met limousin-sucadelappen of ander grasgevoerdekoeienvlees.
  • Koekjes en gebak > hiervoor hoef je niet de (zwaar gesuikerde) stemgember te kopen. Je kunt ook zelf wat verse gember een uurtje of wat laten trekken in de (gesmolten) boter die je gebruikt. Met honing of gula jawa wordt het net zo zoet en veel gezonder.
  • Ginger ale: rasp genoeg Gember om 1-2cm van een literfles te vullen. Doe er een paar scheppen suiker, gula jawa of honing bij en een halve theelepel gedroogde gist. Laat het 24 uur staan op het aanrecht (af en toe ontluchten!) en zet het daarna in de koelkast. Na een dag of drie is je ginger ale klaar.

 

Veiligheid

Gember is een heel veilig kruid en er zijn niet veel situaties waarin het niet gebruikt mag worden. Zoals vrijwel ieder kruid moet je er niet mee overdrijven tijdens de zwangerschap. Het stimuleert zoals gezegd de doorbloeding, waarschijnlijk vanuit een lichte antistollingswerking [7] Dat wil zeggen dat mensen met stollingsstoornissen en antistollingsmedicatie voorzichtig moeten zijn met het gebruik van Gember in medicinale doses (gebruik in de keuken kan vrijwel nooit kwaad). Ook kan het de bloedsuikerspiegel verlagen [8], dus opletten bij diabetes. Zoals altijd: heb je een chronische aandoening of gebruik je medicatie, neem dan enkel kruiden in overleg met een arts of goed opgeleid therapeut.

Dus. Nu snap je waarom ik altijd Gember in één of andere vorm in huis heb. En wil je het zelf ook.

De vraag van vandaag:
Wat maak jij met Gember?
Vertel het ons in de reacties!

 

[1] Groot Handboek Geneeskrachtige Planten; Geert Verhelst 2004
[2] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23027684
[3] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22054010
[4] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22781186
[5] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15802416
[6] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1988321
[7] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22836212
[8] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22261727

Reageren? Gezellig!

Reacties (19)

  • De Groene Vrouw

    Dat kan allebei!

  • Paul

    Hoi,

    Ik zou graag een goede limonade siroop willen maken. Heeft er iemand tips?

  • Paulo

    Mijn receptje bij verkoudheid/griep. In suptielere versie (minder van alles of dingen weglaten) gewoon omdat ik ‘t lekker vind.
    Gember, kruidnagel, laulierblad, kaneelstokje, geraspte nootmuskaat, schijfjes citroen of limoen en kurkumapasta. Voeg een goede honing toe naar smaak.
    Dit alles in een pot gekookt water laten trekken. Zowel warm als koud te drinken.

    Linkje voor kurkumapasta:
    https://youtu.be/jYCQb2YNGt4

    Ps.
    Lees met veel plezier je blog. Heel leerzaam!
    Keep rockin’

    -_-

  • Debby

    O Gember… daar maak ik alles mee ! :-) In mijn soep, in mijn rijst, in mijn groenten, in mijn thee… Op mijn zere knie of op mijn nieren wegens bijnier uitputting… Ik ben het gewoon van eten en het mogen dus klein fijne schijfjes zijn in mijn rijst of groeten??? In de soep snij ik hem zeer fijn… voor compressen raspen en in een groot thee bultje doen of in een neteldoek en ik het net onder kookpunt gehouden water hangen voor een tijdje. Ik zal de tip hierboven eens volgen en er wat in mijn tuin zetten !

  • Gaby

    wanneer is gemberwortel over de datum? hij is geel met groen van binnen, is dat dan nog goed?

  • Vonne

    Ik heb ontzettende last van een stijve nek ,kan hem totaal niet meer draaien , nu las ik de site over gember , ik heb meteen een kompres gemaakt , en nu maar afwachten of het een beetje verlichting brengt , heeft u nog meer suggesties ? Vonne

  • Wendy van der kamp

    Gember gebruik ik in mijn thee als ik hoofdpijn heb of (oog)migraine (met auravorming) voel opkomen. De migraine aanval is daardoor minder heftig en duurt ook korter. werkt veel beter dan een pijnstiller!! ook werd ik door de migraine misselijk en daar werkt gember natuurlijk ook weer goed voor.

  • Inmiddels al twee batches Ginger Ale gemaakt volgens jouw recept :-) De tweede is bijna klaar.
    Tip: rasp de gember (niet snijden) met schil. Mits biologische gember. Geeft giga-meer gisting.
    Tip 2: wees niet te zuinig met de suiker. Maar nazoeten kan ook, dan gist het door.
    Tip 3: altijd in plastic flessen maken :-) Glas is levensgevaarlijk.
    Tip 4: maak hem zonder gist, door een starter van gemberrasp (met schil), water en suiker te maken. Duurt dag of 3 langer.

  • Die gingerale, doe je daar nog water bij in die fles? Zo ja, wanneer? Meteen, samen met de gember, suiker en gist?

    • De Groene Vrouw

      Ha, dat heb ik lekker handig neergezet, hè?
      Je vult de fles verder aan met water. Niet helemaal vol, dan heeft het gas geen ruimte om te ontsnappen.
      En af en toe de fles opendraaien.

  • WZK

    Laatst gembersiroop gemaakt, dat is dan wel met suiker. Heel sterk gember getrokken in water. Daarna suiker toegevoegd en ingekookt. Heel erg lekker als je niet lekker bent om in je thee te doen. Dan heb je een soort van gemberthee, maar zonder het werk om ala minuut gember te trekken. De suiker conserveert het. Ik bewaar het in van die grote bruine flessen waar vroeger floradix in heeft gezeten.

    • De Groene Vrouw

      Ah, goeie! Als je er iets meer geld tegenaan gooit kun je dat ook prima maken van honing. Heb je al een crockpot? 😉 Dan doe je de gember in de honing, laat dat een nachtje trekken en klaar is je kant-en-klare hoestdrank. Een theelepel in een kop heet water, beetje citroensap erbij: instant grog. Nou ja, zonder de rum dan. Maar die is optioneel.

  • Catharina

    Gember in mn eten ja! maar als thee is t veel te heftig voor mij. Ik ga dr van stuiteren alsof ik raketbrandstof op heb.

  • Alyson

    Pompoen en gember, in soep of curry: mijn favo combi!

    • Noortje

      Leuk stukje en ja, wij hebben altijd gember in huis.
      Meestal koop ik een biologische en schil en snij die in dunne plakken.
      Dan gaat een groot deel in de vriezer, bijna kant en klaar om te gebruiken.
      Van de schillen zet ik thee en laat de theekan met schillen minstens een dag op een pitje staan.
      De thee wordt (veels te) sterk en de dagen erop heb je genoeg aan een halve kop van deze afgekoelde thee met wat kokend water erbij.
      Vorig jaar heb ik een uitgelopen wortel in de moestuin gezet en bij de invallende vorst heb ik het opgegraven.
      Er was helaas geen aanwas, maar de wortel was erg vers en sappig, een goede manier om de gember vers te houden 😉
      In de keuken gebruik ik gember graag in pikante garnalenschotels en bv pompoensoep.

      groetjes

      • De Groene Vrouw

        Wat een geniaal idee, van die te sterke thee! Ga ik voortaan ook doen 😉

        • Monqiue

          Hallo
          Ik heb net gember uitgeperst in met m’n fruitmachine.dus nu verse gember vloeistof, maar wat kan ik er mee en wil geen suikers eraan toevoegen wie kan. Mij nu verder helpen

          • Veerle

            In appelsap of honing…!