Waarom je geen aansteller bent als je glutenarm wilt eten

Waarom je geen aansteller bent als je glutenarm wilt eten

Attractive girl lying in golden wheat field

Het lijkt wel een wedstrijdje. Of een oorlog. Wie is er het zieligst, wie moet er echt glutenvrij eten, en wie doet mee met een modegril en stelt zich feitelijk alleen maar aan? Er zijn nog veel misverstanden over glutenvrij…

 

Coeliakie

Laten we beginnen met ontwarren van al die verwarring. Er zijn dus mensen met coeliakie. Dat is een zeer ernstige overgevoeligheid voor gluten. Gluten zijn bepaalde eiwitten die in een aantal granen voorkomen. Je vindt ze in tarwe, rogge, gerst, kamut, einkorn en – jawel – ook in spelt. 

Coeliakie wordt aangetoond door middel van onderzoeken: mensen (ongeveer 1% van de bevolking) met coeliakie die gluten eten, krijgen (naast pijn en andere klachten) vaak ernstige beschadigingen van de dunne darm, waarbij de microvillii ‘afgesleten’ raken. Er wordt dus een biopt genomen van de dunne darm om dit te onderzoeken, en er wordt gezocht naar een antistof genaamd anti-t-transglutaminase (attg). Coeliakie valt officieel onder de auto-immuunziekten.

Er bestaan verschillende gradaties van coeliakie, maar over het algemeen kunnen mensen echt ontzettend ziek worden als ze ook maar een spoortje gluten binnenkrijgen. Dat je eerst je eigen boterham smeert en vervolgens met hetzelfde mes een glutenvrije boterham voor iemand met coeliakie: slecht plan. Daarom zie je ook mensen die naast bovenstaande glutenhoudende granen, soms ook haver, gierst, teff en rijst vermijden. Die granen bevatten officieel zelf geen gluten (tenminste: wel een vorm ervan, maar niet de vorm waar mensen over het algemeen last van krijgen), maar kunnen tijdens de teelt of verwerking wel verontreinigd worden met gluten. En daar worden (sommige) mensen met coeliakie doodziek van.

Om dezelfde reden moeten deze mensen producten waar “kan sporen van gluten bevatten” of “wordt verwerkt op een plek waar ook gluten verwerkt worden” op staat, vermijden. Ook moeten koks in een restaurant echt heel secuur omspringen met het bereiden van hun voedsel. Als ze een tomaat snijden op een plek waar eerder een schnitzel gepaneerd is, zijn mensen met coeliakie echt de spreekwoordelijke sjaak. Oók als er tussendoor netjes een doekje over die plek gehaald is: ‘gewone’ hygiène-regels zijn vaak niet streng genoeg.

 

Niet-coeliakische glutensensitiviteit

Er zijn ook mensen die geen coeliakie hebben, maar die toch niet tegen gluten kunnen. We noemen dit niet-coeliakische glutenovergevoeligheid (of -sensitiviteit). Er is lang wetenschappelijk geharreward over of het nu wel of niet bestaat – de conclusie is van wel. Eerlijk gezegd had ik het geharrewar niet nodig om dat te weten: in onze praktijk zien wij talloze mensen die opknappen nadat ze gestopt zijn met gluten eten.

Dit is overigens ook (in veel gevallen) prima aantoonbaar. Naast de anti-t-transglutaminase meten wij in de ontlasting ook antigliadine; een antistof tegen het gluteneiwit gliadine. Er zijn veel mensen die laag scoren op de eerste waarde (en dus geen coeliakie hebben) maar hoog op de tweede (en dus toch slecht tegen gluten kunnen).

Het is wel zo (althans, dat is onze ervaring) dat de score van antigliadine veel persoonlijker is. Mensen met een hoog attg krijgen eigenlijk zonder uitzondering klachten als ze gluten eten (wat je soms pas merkt nadat je een tijdje glutenvrij bent gaan eten). Mensen met een hoog antigliadine, merken soms niet veel verschil als ze de gluten vermijden. En andersom: mensen met een licht verhoogde antigliadine-score, voelen zich soms veel beter als ze geen gluten meer eten. En dan heb je nog 100 variaties die al dan niet met gluten te maken hebben – daar heeft Ralph een leuk filmpje over.

Wij geven mensen met een verhoogd antigliadine het advies mee om grotendeels glutenvrij te gaan eten. In sommige gevallen wat strenger, in sommige gevallen wat minder streng. In de meeste gevallen hoef je bij een verhoogde antigliadine-score, geen sporen van gluten te vermijden. Je wordt doorgaans niet ziek als je een kruimeltje brood binnenkrijgt (hoewel ik daar ook uitzonderingen op heb gezien!).

Bij een darm-herstel-programma is het vaak nuttig om de gluten echt even te laten staan. Daarna kunnen sommige mensen best wel weer eens een koekje of een boterham eten (maar niet meer zoveel als vroeger), en blijven anderen liever alle gluten blijven vermijden. Soms maak je de overweging: Tante Truus heeft met veel moeite deze spelt-cake voor me gebakken – ik weet dat ik er buikpijn van krijg, maar ik eet het toch want dat heb ik over voor Tante. Uiteindelijk kun je jouw eigen ‘gluten-gebruiksaanwijzing’ dus alleen vinden door naast de test, ook 2-3 weken glutenvrij te gaan eten. Eet daarna weer eens een boterham; dan weet je snel wat het effect van gluten op jouw lijf is.

 

Zijn deze mensen aanstellers?

Vanuit de coeliakie-patiënten en vanuit artsen, komen vaak geluiden dat mensen die grotendeels glutenvrij eten gezien worden als aanstellers. Ik snap dat ergens wel. JIJ moet superstreng ieder kruimeltje vermijden en daar heel veel moeite voor doen. En dan komt er iemand binnen die vraagt om glutenvrij brood – en als dat niet beschikbaar is, eten ze een doodnormaal tarwe- of speltbolletje! Ik snap dat dat frustrerend is. En ik snap ook dat het voor koks verwarrend is: bij wie moet je nu ont-zet-tend opletten en je hele keuken schrobben, en bij wie is dat niet nodig?

Maar toch zou ik pleiten voor iets meer respect en wederzijds begrip. Er zijn zo veel gradaties van glutenovergevoeligheid – en jij kunt op geen enkele manier beslissen over wat iemand met zijn/haar lijf wil doen. Noch hoe ernstig iemand de klachten ervaart bij het eten van gluten. Zo krijg ik zelf (antigliadine van 35/100) geen ernstige klachten. Ik ga niet stuk als ik gluten eet, maar ik voel me beter als ik dat niet doe. Ik krijg verstopping en plakpoep als ik brood of pasta eet, en ik laat harde knalscheten. Als ik veel brood eet, kom ik binnen no-time aan (en ik ben dus ook twee kledingmaten afgevallen sinds ik grotendeels glutenvrij eet – ook al was dat niet het doel). Niks ernstigs dus, maar liever niet als het niet hoeft. Ik heb geen brood in huis, en alleen glutenvrije pasta – we eten 95% van de tijd glutenvrij. En ik ben dus zo iemand die in een restaurant wél vraagt om glutenvrij brood bij de soep en die in veel gevallen zal kiezen voor een salade in plaats van een bolletje – maar die eens in het halfjaar ook heus wel eens een keer kiest voor een gewoon broodje als dat nu eenmaal zo uitkomt. Mijn lijf, mijn keuze. 

Maar ik denk ook aan de cliënte van jaren geleden. Jong nog, net moeder, een jaar of 24. Ze had last van ontlastingincontinentie en durfde daarom niet eens meer naar de supermarkt. Ze was onderzocht op coeliakie, maar dat had ze niet. “Eet u maar gewoon volkoren brood hoor mevrouw,” had de arts gezegd “want daar ligt het niet aan – en met die klachten moet u maar leren leven.”  Met de onderzoeken kwamen we er achter dat ze – naast een rijtje andere oorzaken) een hoog antigliadinegehalte had. Ze stopte met het eten van gluten, en had binnen een paar weken een rustige buik. Zonder ontlastingincontinentie.

Of de kennis die eveneens geen coeliakie heeft, maar wél doodmoe wordt als ze een kruimeltje gluten binnenkrijgt. Die af en toe de fout in gaat met een dropje, of een likje mayonaise waar iemand net zijn bitterbal in heeft gedoopt – en die dan de volgende dag onherroepelijk ziek op de bank ligt. Aan de andere kant hoeft voor haar ook weer niet de hele keuken gesopt te worden voordat ze het voedsel bereiden.

Zijn zij aanstellers als ze vragen om een glutenvrije lunch? I don’t think so. En dan nog: zelfs als je helemaal niet getest bent, maar wél merkt dat je lekkerder in je vel zit als je weinig gluten eet, heb je wat mij betreft het recht om glutenarm of -vrij te eten. Jouw lijf, jouw keuze. Er is toch ook niemand die je uitscheldt voor aansteller als je doorgaans vegetarisch eet, maar er af en toe voor kiest om wél een stukje vlees of vis te eten? Of als je normaal gesproken hartstikke gezond eet, maar af en toe een patatje naar binnen werkt? Not the same thing, maar ergens ook weer wel.

 

Wederzijds begrip & goede informatie

Ik denk dus niet dat we elkaar het leven zuur moeten maken en aanstellers moeten noemen. Waar wél behoefte aan is, is goede informatie. Meer kennis in de hoofden van mensen die ons voedsel bereiden. Zodat ze snappen dat er wel degelijk gluten zitten in spelt, om maar eens iets te noemen. En dat er een gradatie is in ernstigheid van klachten. Dat er mensen zijn die vrijwillig glutenvrij leven, en mensen die niet anders kunnen. Dat er mensen zijn voor wie je je hele keuken moet boenen – en mensen voor wie dat niet hoeft.

Zelf heb je daar ook een belangrijke rol in. Eet je in een restaurant, geef dan aan HOE gevoelig je bent. Dat geldt niet alleen voor gluten, maar ook voor alle andere overgevoeligheden. Word je ziek als er paprika tegen de tomaat aan heeft gelegen, of vind je het gewoon niet zo lekker? Zeg niet dat je allergisch bent als dat niet het geval is, maar geef aan hoe het echt zit.

Wij vragen bijvoorbeeld niet of het eten ‘glutenvrij’ is, maar zeggen iets als “We eten grotendeels glutenvrij, heb je een glutenvrije optie?” Is het antwoord nee, dan kiezen we vaak voor een soep. We vragen of ze de croutons eruit willen laten, maar geven ook aan dat we niet ziek worden van sporen gluten, en dat ze niet de hele keuken hoeven schoon te maken. Zo weet het personeel waar ze aan toe zijn. Eet je wél sporenvrij, geef dit dan duidelijk aan bij de serveerderster. Dat het echt heel belangrijk is en of de kok op de hoogte is van de implicaties. Doe dat dus ook niet onnodig, want je geeft het personeel veel werk. En ja: eet je daarna dan wél het koekje bij de koffie op, dan ben je inderdaad een beetje een aansteller (of toch in de ogen van de mensen die net hun hele keuken voor je hebben geschrobd).

Gebruik ook de juiste benamingen: je bent glutenovergevoelig maar wordt niet ziek van sporen, of je hebt coeliakie en er moet echt streng opgelet worden. Het is niet zo ingewikkeld en mensen zijn heus welwillend – als je maar bereid bent om uit te leggen wat je nodig hebt.

 

De vraag van vandaag:
Hoe geef jij aan wat belangrijk is voor jouw lijf?
Vertel het ons in de reacties!

Reageren? Gezellig!

Reacties (19)

  • Pingback:Weten! Is een detox echt nodig? - MirjamBarwegen

  • Angèle

    Mooi stukje. Ik ben sinds ik glutenvrij eet van mijn vermoeidheidsklachten en spierklachten af. Mijn darmen gaat al een stukje beter. Ik voel me ook vaak opgelaten om het te zeggen maar wanneer ik dan weer een keer gluten eet word ik doodmoe en raak ik verstopt. Het is ook moeilijk om het zelf onder controle te hebben want de ene keer heb ik er last van als ik soep eet met “gewone” boullionblokje en de andere keer kan ik een soesje eten zonder klachten. Nu vermijd ik het maar helemaal. Zelfs een aparte frietpan in huis nu.

  • Marjan

    Dank! Er kan dus getest worden op anti-t-glutaminase en op antigliadine worden getest, als ik het goed begrijp. Maar: van Wikipedia leerde ik dat elke graansoorten zijn eigen gluten heeft. Kun je met een test op deze stoffen ook sensitiviteit of allergie voor bijv rogge-gluten testen? Of gelden deze antistoffen alleen voor tarwe-gluten? En ook: als ik deze site mag geloven, zijn er nog wel meer problemen mogelijk met (o.a.) gluten. Zou dat ook waar zijn? http://exendo.be/exorfinen/

    • Stella

      Ik heb momenteel te weinig concentratie om je link te lezen. Maar alle granen/grassen hebben of gluten of op een op gluten lijkend middel om zich tegen weer en wind en schimmels te beschermen. Ik kwam de term pseudo-gluten tegen. En helaas kan je ook intolerant voor pseudo-gluten zijn. Voor mij betekent het: geen van de alternatieven als haver, boekweit, teff. Heb er te lang onbehandeld mee door moeten lopen. Hopelijk vindt er op den duur nog enige neutralisatie plaats.
      Bv. het zuurdesembrood van Yam/Ralph Moorman is voor mij dus niet mogelijk. Voor wie niet tegen gluten kan, maar wel met de pseudogluten leven kan, is dat een geweldige uitkomst: brood op basis van haver en het vult net zo goed als gewoon volkoren brood.

    • De Groene Vrouw

      De gluten in rogge, tarwe, spelt, en gerst (en einkorn, kamut) lijken voldoende op elkaar om die met deze test naar voren te halen. De gluten-achtige stoffen uit rijst, haver, quinoa etc. meestal niet. Maar verreweg de meeste mensen kunnen daar prima tegen; er zijn altijd uitzonderingen maar daar kom je dmv eliminatie snel genoeg achter.

      In het exorfinenverhaal zit een kern van waarheid, maar dit is weer een heel ander verhaal en geldt ook zeker niet voor iedereen.

  • Annemarie

    Goed dat je dit onderwerp genuanceerd en nuchter benadert!

    Ik heb zelf pasgeleden ontlastingsonderzoek laten doen, vanwege op- en af buikpijn dan wel verstopping ( diarree heb ik nooit).
    Nu waren calprotectine , anti gliadine en anti t – transglutaminase allemaal normaal, geen afwijkende waarden , en ik vraag me dus af hoeveel zin het heeft om het glutenarm eten weer op te pakken . Ik heb wel een laag sIgA en lage levels van een aantal bacteriesoorten , dus het klopt wel dat m’n darmfunctie niet optimaal is.

  • Mandy

    Mijn zoon (6), buikpijn, rare plakpoep, altijd lang op de wc, at niet goed, snel geïrriteerd, eet vanaf de zomer meestal glutenvrij (geen gewone boterhammen, glutenvrije pasta) .
    Nu : geen buikpijn, gewone poep, snel klaar op de wc, eet steeds beter, rustiger, meer zelfvertrouwen.
    en hij heeft een groeispurt gehad, 6 cm in 5 maanden.
    We houden het op glutensensitiviteit, hij krijgt af en toe gewoon gluten (en dat merk je meestal aan de ontlasting).

    Groetjes,

    Mandy

  • Anja

    Amen! Vooral dat laatste stukje : geef aan HOE intolerant /allergisch bent. Want ik erger me inderdaad aan mensen die doen alsof ze zo ongeveer dood gaan aan gluten, terwijl ze in werkelijkheid een onrustige buik krijgen. Dat is natuurlijk ook vervelend, maar door te overdrijven, verpest je het voor de mensen voor wie het daadwerkelijk een ernstige bedreiging is.

    Ik geef wel toe dat ik vervolgens moeite heb om elkaar dan in de waarde te laten. Als mensen hun eigen allergie / intolerantie overdrijven, dan neem ik je niet meer serieus. Als je gewoon duidelijk aangeeft hoe het zit, dan wil ik er graag rekening mee houden. Dus vind dat het in eerste instantie vooral ligt bij de mensen die hier iets mee van doen hebben. Dat maakt het voor mij makkelijker om iedereen in zijn of haar waarde te laten.

    Is het een idee dat we onderscheid maken tussen allergie (normaal schoonmaken is niet voldoende) en intolerantie? (sporen / kruimeltjes zijn vervelend, maar niet onoverkomelijk?)

    • De Groene Vrouw

      Nee, want dat is een verkeerde invulling van de begrippen. Allergie betekent dat je immuunsysteem zich ermee bemoeit, intolerantie betekent een onvermogen om iets te verteren (bv omdat je een enzym mist). Dat wil niet zeggen dat het één ernstiger klachten geeft dan het ander, en bovendien wil het juist met gluten en granen nog wel eens door elkaar lopen…

  • Stella

    Kwam er vrij laat achter niet tegen brood te kunnen. Andere varianten geprobeerd. Andere graanvervangers geprobeerd. Tenslotte besloten om 1 afbakbroodje per dag te eten en verder de hele reutemeteut te mijden. Was even zuur toen ik hoorde helemaal geen gluten te mogen. ‘t Bleek het ene probleem vervangen door het andere te zijn, nog afgezien van dat grote gemak van even een paar boterhammen smeren (bij voorkeur: volkorenboterham met kaas). Maar het was dus echt glutenvrij en nee, ik ga vooralsnog geen drukte maken over minieme besmetting.
    Na een lelijke, lange terugslag probeer ik nu dus om m’n draai te vinden in het glutenvrij leven, dat ook zuivelvrij (caseïne, mss lactose) en sojavrij is. Bestaat sojavrij? Soja wordt toch ook overal te pas en te onpas in gedaan?
    Het brood van Ralph Moorman werkt voor mij niet, omdat havermout de pseudogluten bevat, waar ik ook niet tegen kan (waarschijnlijk veel te lang ongediagnosteerd rondgelopen). Ik vond het niet echt prettig, maar het was tenminste boterhammen eten, dus verzadigend eten.
    Een tijdje geleden kwam ik bij AH het Genius-brood tegen. Bruinbrood? Was wit suikerbrood met bruin korstje van het type smelt op de tong. Vulde totaal niet. Waarom worden die dieetprodukten niet normaal gemaakt, maar bijna altijd extra zoet? Die met zaden koop ik voor af en toe het boterhamgemak. Met 2 dubbele boterhammen heb je ongeveer de verzadiging van 1 volkoren boterham.

    • Angele

      Er is veel sojavrij hoor en er zijn gvhavervlokken te krijgen! Ik kan gelukkig goed overweg met het gvbrood van de appie dat is ook lekker maar daar zit dan weer veel rotzooi in om het lekker te maken haha.ik zit er wel vol van moet ik zeggen maar ik at al 4 jaar geen brood meer dus ik weet niet meer hoe vol je van een echte boterham raakt.

      • Stella

        O, ik dacht geschreven te hebben dat ik niet tegen haver kan en dat het èn glutenvrij èn zuivelvrij èn sojavrij moet zijn. Natuurlijk is er van alles zonder gluten en van alles zonder zuivel en van alles zonder soja. Maar zodra er een ennetje aan te pas komt, wordt het lastiger. En irritanter ook, want je komt dan toch bij de dieetmiddelen terecht en worden krampachtig “lekker” gemaakt met veel zoetstoffen.

        Overigens is dextrose ook een zoetstof, ook al zit het in produkten waar “geen zoetstoffen aan toegevoegd zijn”.

  • Sylvia

    Goed om de verschillen duidelijk uit te leggen. Ik mis in het verhaal echter de derde variant :-) , namelijk mensen met allergie, dus positief getest via IgE. Zelf heb ik wat ze noemen een kruisallergie met graspollen, dit betekent dat ik reageer op de meeste granen (naast nog enkele andere voedingsproducten), met gluten maar ook de glutenvrije versie. Gelukkig is mijn reactie beperkt (geen levensbedreigende dingen zoals je vaak ziet bij pinda-allergie), dus een keer gluten of glutenvrij is niet erg maar ik voel me wel belabberd erna (ernstig vermoeid, al dan niet met huiduitslag en benauwdheid).

  • Irene

    Dank je. ik ergerde me zo aan die coeliaki patiënten op een FB site, die maar aan het mopperen waren tegen mensen die geen gluten wilden eten, dat ik er af gegaan ben. Laat iedereen in zijn waarde, zou ik zeggen. Overigens schijnen er onderzoeken te bestaan die laten zien dat het percentage coeliaki patiënten inmiddels hoger ligt dan 1%. Andere tarwesoorten, andere bereiding. Enfin, ik ben wél blij dat ik geen coeliaki heb natuurlijk.

    • Angele

      Indd om dezelfde reden van die pagina’s gegaan.

  • Martine

    Andersom net zo goed. Mensen die mij proberen op te dringen geen gluten meer te eten. Waarom zou ik dat niet doen, heb er geen last van. En daar word ik ook weleens moe van. Laat elkaar in je waarde en verwijt iemand niet iets of iets in de trant van dat jij ziek word is je eigen schuld. Ieder mens is uniek en reageert anders op voeding. Ik kan niet tegen paprika en zog. Zeer gezonde gepureerde soepjes en smooties. En peulvruchten. Ik bedoel maar.

  • Maartje

    Goed verhaal!!!!

    Zelf eet ik nu bijna 2 jaar glutenvrij (en dan ook niet de kant en klare vervangers, op af en toe een desem broodje van Ralph na).
    In restaurants eet ik meestal alleen vis met groentes bijvoorbeeld.
    Meestal zeg ik iets in de trant van “ik mag geen gluten” of “ik verdraag gluten niet zo goed”.

    Gelukkig heb ik geen coeliakie (lijkt me zwaar!), maar wel andere aandoeningen waardoor ik gluten beter kan mijden.

    Wat je zegt is zo belangrijk! Respecteer elkaar!!

  • Elisabeth

    hopen maar dat er nu veel mensen gaan snappen hoe het precies zit! Onze zoon heeft coeliakie,….. “mag hij wel aardappelen?”
    deze vraag krijgen wij echt wel eens te horen, … Nee hij mag geen cake, ………..”ooo mag hij wel een biscuitje?
    En iedere x maar weer geduldig uitleggen hoe het zit!

  • Ellen

    Wat een super blog! Weer heerlijk verwoord.
    Ik heb zelf een paar maanden besloten om definities glutenvrij te eten, daarvoor vermeed ik het zoveel mogelijk maar bij anderen at ik het gewoon. Ik voel me inderdaad veel beter zonder, maar ben beslist niet meteen ziek als ik wel wat binnen krijg. Dat is ook wat ik tegen vrienden en familie zeg, dus ze hoeven niet alles gescheiden te houden.
    Maar mijn beide volwassen kinderen hebben wel een ergere variant van niet-coeliakische glutengevoeligheid en moeten dus wel veel voorzichtiger zijn. Gelukkig zijn familie en vrienden hier intussen aan gewend.