Wat als STRESS juist goed voor je is?

Wat als STRESS juist goed voor je is?

Stress_is_goed

Nog niet zo lang geleden zag ik een inspirerend filmpje. Op TED natuurlijk, waar anders. Het ging over stress, iets waarvan we ‘weten’ dat het slecht voor ons is. Maar wat nou als het niet de stress is die slecht is – maar onze gedachten?

Inspirerende nieuwe ideeën, ik hou er wel van. Meestal hebben ze gelijk, namelijk. Dat verzadigd vet niet slecht voor je is (wat?), dat brood niet per definitie gezond is (echt?), dat je baby niet met twee jaar nog pindakaas hoort te poepen (nee!) of dat stress niet slecht voor je hoeft te zijn (ga weg!).

 

Mind over matter

Volgens psychologe Kelly McGonigal is het niet zozeer de stress die slecht voor je is, maar de gedachte dat stress slecht voor je is. Onderzoek toont aan dat mensen die ervan overtuigd waren dat stress schadelijk is, ook daadwerkelijk meer kans hadden om te sterven aan stressgerelateerde aandoeningen zoals hartaanvallen. Self-fulfilling prophecy van de bovenste plank.

En dus trekt Kelly ten strijde tegen het idee dat stress schadelijk zou zijn voor je lichaam. Ze doet dat op overtuigende wijze, kijk maar:

 

Ze beschrijft hoe stress een hulpmiddel is om je voor te bereiden op moeilijke of zware taken. Het is een coping mechanism, oftewel een manier van je lichaam om zich aan te passen. Sneller ademen door stress helpt je om meer zuurstof naar je hersenen te pompen, waardoor je beter kunt nadenken. Een snellere hartslag zorgt dat er meer zuurstof en voedingsstoffen naar je spieren gaan, waardoor je harder kunt rennen of meer spierkracht kunt ontplooiien.

Eén van de dingen die stress ongezond maakt, is het samentrekken van de bloedvaten, terwijl het hart wel sneller en/of harder slaat. Dit legt veel druk op de bloedvaten, die daardoor kunnen beschadigen. Maar bij mensen die voor een stressvolle test werd vertelt dat de stress die ze zouden voelen, juist goed voor ze was en hen zou helpen de taak te volbrengen, gebeurde dit niet. Hun bloedvaten bleven juist rustig en wijd genoeg om al het extra bloed te vervoeren dat het snel kloppende hart door hun lichaam jaagde.

Met andere woorden: hun eigen kijk op stress zorgde er instant voor dat de stress die ze ervaarden, helemaal niet ongezond was. Sterker nog: de staat waarin hun lichaam verkeerde, leek sterk op die van grote blijdschap of die van moed. Er is nog een filmpje dat dit perfect illustreert. Iedereen heeft het al gezien, maar als je het nodig hebt kun je het natuurlijk niet vinden. Het begint met mensen die een stap terug doen (alsof ze bang zijn) en eindigt met al die mensen die juist een aanloop nemen om te springen, rennen, dansen, duiken of allemaal andere fantastische dingen te doen. Het is reclame voor Nike of een ander groot bedrijf en er is vast wel iemand die het linkje wél kan vinden – ik houd me aanbevolen in de reacties.

Hoe dan ook. Stress hoeft niet slecht voor je te zijn.

 

Planten

Dit principe kennen we overigens ook in de kruidengeneeskunde. We hebben het dan over adaptogenen: planten die  je lichaam helpen om beter met (o.a.) stress om te gaan. Omgaan met stress kan door iets te zoeken waar je door ontspant (zoals de favoriete zelfmedicatie van veel zakenmensen: alcohol), maar ook door je lichaam voor te bereiden en zich te laten aanpassen aan de stress. Dat is wat adaptogenen doen. Ze prikkelen je lichaam, geven het als het ware méér stress – waardoor je de stress van je dagelijks leven beter kunt handelen en je in het algemeen rustiger voelt. Ook daarbij geldt: het is niet zozeer de stress die slecht voor je is, maar de manier waarop je ermee omgaat. Ontspannen omgaan met stress is dus geen contradictio in terminis, als u begrijpt wat ik bedoel.

Haver (Avena sativa) is zo’n plant. Het bestanddeel trigonelline (in de onrijpe aren) stimuleert het zenuwstelsel, en de mineralen die het bevat voeden de weefsels van je lichaam. Ondertussen zorgt gramine ervoor dat je ondanks die stimulatie geen angstige of gestreste gevoelens hebt. Ideaal en veilig om gedurende langere perioden te gebruiken. Bijvoorbeeld rondom examens, een belangrijke opdracht, of een verhuizing. Of gewoon omdat je kinderen hebt – stressfactor nummer één (ik durf er wat onder te verwedden dat de meest doorgewinterde manager nog gestrest raakt van een dag met drie lawaaierige kinderen die van zwemles gehaald moeten worden).

Siberische ginseng (Eleutherococcus senticosus) – niet te verwarren met de gewone Ginseng (Panax ginseng)! – is ook zo’n handige adaptogeen. Door de aanwezigheid van eleutherosiden verhoogt het je weerbaarheid tegen ongunstige omstandigheden zoals hitte of kou, gifstoffen, en ook stress. Het werkt vitaliserend en je voelt je in het algemeen beter, waardoor je meer energie overhoudt én je stressrespons op een gezonde manier kunt ombuigen. Dit in tegenstelling tot de populaire gewone Ginseng, die je kortdurend energie geeft maar die uit je eigen voorraden put, waardoor je na een tijdje flink gebruik ineens tegen een burnout aanzit. U is gewaarschuwd. Siberische ginseng is dan ook een betere keuze, omdat die je daadwerkelijk beter wapent tegen de stressfactoren in je omgeving; een veel rustiger en logischer manier om meer energie te krijgen.

Tot slot Rhodiola (Rhodiola rosea). De fenolglycosiden en fenolpropanoïden (het is maar dat je het weet) helpen je lichaam zich voor te bereiden of aan te passen aan stress. Het werkt als een zenuwversterkend middel én prikkelt je immuunsysteem – waardoor je uiteindelijk beter bestand bent tegen zowel lichamelijke als geestelijke stress. Ook daarbij hou je meer energie over om leuke dingen te doen; het wordt dan ook ingezet bij grote vermoeidheid – mits die te danken is aan geestelijke of lichamelijke stress. Als het komt omdat je niet voldoende slaap krijgt moet je gewoon eerder naar bed. Ik zeg het maar even.

 

Chronisch versus kortdurend

Ik vind het verhaal van Kelly McGonigal fantastisch en ik denk ook dat ze gelijk heeft. Maar er is wel een kanttekening die ik wil plaatsen. Zij heeft het met name over kortdurende, acute stress. Je neemt een verkeerde afslag en zit ineens met je auto plus aanhanger in hartje Amsterdam. Of je moet die belangrijke opdracht vanmiddag inleveren en je ziet ineens dat de spellingschecker alles voor je heeft veranderd. Het modernemensen-equivalent van ‘er staat een mammoet voor je neus’. Stressituaties die er ineens zijn – en dan ook weer verdwijnen, waarna je voldoende tijd krijgt om bij te komen, uit te rusten en er grote verhalen over te vertellen in het café.

Maar er is natuurlijk ook een andere vorm van stress. Een chronische vorm, die dagelijks terugkomt. Omdat je een eikel van een baas hebt, omdat je gewoon nét (niet) kunt voldoen aan de werkdruk, omdat het zweet je al uitbreekt bij die stomme zwemles (en vooral het omkleden van je kind) of omdat je simpelweg overprikkeld raakt van alles wat er op een dag op je afkomt. Als je to-do-lijst standaard langer is dan je in een dag kunt afwerken, gaan adaptogenen en positieve gedachten je niet helpen. Dan moet je je leven anders inrichten.

Continue stress met onvoldoende momenten waarin je kunt ontladen, zijn zwaar voor je systeem. Je kunt dat tot op zekere hoogte ondersteunen met voldoende voedingsstoffen en het vermijden van ondermijnende voedingsmiddelen zoals suiker en koffie. Ik geloof ook dat het goed is om één van bovenstaande kruiden te gebruiken als je een paar weken hard moet buffelen voor een opdracht. Maar jaar in, jaar uit stress om alles af te krijgen (en je in het weekend schuldig voelen omdat je probeert te ontspannen terwijl die ene klant nog op antwoord wacht) – nee. Ondernemers, ik praat tegen jullie. En tegen mezelf, maar dat had je vast al door.

We gaan er een andere keer nog over door, over stress en het ombuigen ervan. Maar nu moet ik rennen naar mijn volgende afspraak 😉

 

De vraag van vandaag:
Wat is jouw stress-valkuil en wat doe je eraan?
Vertel het ons in de reacties!

 

Reageren? Gezellig!

Reacties (8)

  • Kritisch...

    Ik denk dat dit praatje had moeten beginnen met een goede definitie van stress. Over het algemeen heeft stress te maken met de ervaren balans tussen last en draagkracht en komt het in verschillende gradaties. Sommige mensen ervaren stress omdat ze continu de pas erin moeten houden in plaats van in een meer comfortabel tempo te kunnen wandelen. Andere mensen ervaren stress omdat ze continu de marathon aan het lopen zijn.
    Flink doorstappen is meer vermoeiend dan wandelen, maar het zal zeker helpen om jezelf te vertellen dat je er niet dood van gaat en dat een beetje lichaamsbeweging zelfs goed is voor de mens. Best gezond: elke dag een stevige wandeling. Maar een marathon is niet voor niets ‘maar’ 42 kilometer! En tijdens die 42 kilometer zal jezelf moed inpraten je er doorheen slepen, maar vijf keer per week een marathon lopen, is uitputtend, om maar niet te zeggen levensbedreigend. Oftewel: jezelf ervan overtuigen dat flink doorstappen voordelen heeft, is realistisch, maar tegen jezelf zeggen dat dagelijks de marathon lopen gezond is, zou op z’n zachtst gezegd wat onnozel zijn.
    Om een onderzoek naar stress te doen is het mijns inziens belangrijk om te weten of iemand stevig aan het doorstappen is, of een marathon loopt. Gooi je alle mensen die spreken over stress op een hoop en onderzoek je vervolgens of hun attitude t.o.v. die stress samenhangt met hun gezondheid , dan vergelijk je appels met peren (en zou het me niet verbazen als de uitkomst bij nadere inspectie ook een duidelijke scheiding laat zien tussen deze appels en peren) Misschien zijn mensen best in staat om te bepalen waar het nog realistisch is om hun attitude te veranderen. Dan zou het zo kunnen zijn dat de vorm van de stress (doorstappen of marathon) bepaalt of mensen het realistisch vinden hun kijk op de stress aan te passen, net zoals de vorm bepaalt of mensen er ziek van worden. Er is dan sprake van een derde variable (vorm stress) die zowel de attitude t.o.v stress als de gezondheid beïnvloed, in plaats van dat, zoals hier wordt verondersteld, de attitude de gezondheid beïnvloed.
    En inderdaad, de experimentele onderzoeken die ze aanhaalt waarbij stress gemanipuleerd wordt, hebben slechts betrekking op kortdurende stress. Hierbij gaat het om ad hoc een beslissing maken of je draagkracht voldoende is voor een kortdurende last. En jezelf moed inpraten voor een sprintje van 10 minuten is toch heel iets anders dan jezelf dagelijks opmaken voor weer een marathon….
    Wetenschappelijk resultaten moeten altijd in hun context worden bezien en kunnen niet zonder meer gegeneraliseerd worden. Ik vind het gevaarlijk als een psycholoog dit als spreekbuis van de wetenschap toch doet. Straks gaan mensen nog denken dat het hun eigen fout is als ze ziek worden van een dagelijkse marathon. Hadden ze deze immers maar positiever moeten benaderen.

    • Kritisch...

      en waar ik beinvloed schreef, bedoel ik natuurlijk beïnvloedt, stop 😉

    • De Groene Vrouw

      Ik geloof niet dat het haar intentie is om deze resultaten te generaliseren, noch om mensen een schuldgevoel aan te praten. Ik denk dat zij er vooral op uit is om mensen een andere blik te geven en even 180 omgedraaid te laten nadenken over een onderwerp waarover de gedachten over het algemeen vrij vaststaand lijken. En ik denk niet dat dat een slechte zaak is. Want wetenschap of niet, vastroesten in een bepaalde gedachte is nooit een goed idee…

      • Kritisch...

        Oh, ik wil haar daar ook niet van beschuldigen. ‘t Is alleen zo dat mensen dikwijls op de loop gaan met resultaten uit onderzoek, zonder kritisch na te denken over hoe dat onderzoek is uitgevoerd. Door de media worden zaken vaak gepresenteerd als een voldongen feit, zonder inzage in de daadwerkelijke onderzoeksprocedures, waardoor het lastig is een goed oordeel te vormen. Ik ben het helemaal met je eens zijn dat vastroesten in een bepaalde gedachte nooit goed is, maar denk dat het juist daarom zaak is om alles (ook de nieuwe ideeën) kritisch te bekijken!

        • De Groene Vrouw

          Dat is absoluut waar. En daarover zit nog een blogpost in mijn hoofd: wetenschap en interpretatie…

  • Pingback:Wat als STRESS juist goed voor je is? | Nieuwe Aarde

  • Kaj

    Positief denken heeft een fysiek gevolg, namelijk het activeren van je parasympathish zenuwstelsel, wat voor vaatverwijding zorgt en voor het vrijkomen van serotonine.

    Je kunt chronische stress dus tegengaan, jezelf ‘tegengif toedienen’. Stress zorgt immers voor gif, en onderdrukt je immuunsysteem ook nog eens…

    Tegengif is:
    – mindfulness, meditatie, gebed e.d.
    – empathie/ zorgzaamheid
    – humor
    – speelsheid (denk aan de gedachte: het is geen probleem maar een uitdaging)

    *deze kennis heb ik opgedaan tijdens een MOOC

  • Oem 3isaa

    Jammer dat chronische stress niet goed voor je is 😀
    Tóch ervaar ik mijn chronische stress met 5 jonge kids als veel minder erg dan de meesten om me heen mij doen geloven. Ik probeer dat geloof maar gewoon vast te houden denk ik 😉