6x EHBO-kruiden om in huis te hebben

6x EHBO-kruiden om in huis te hebben

Aromatic and healthy herbs in the countryside

Er gebeurt bijna nooit iets. De pleisters liggen te verstoffen in hun doosje en de pijnstillers zijn eigenlijk over datum. Gelukkig. Maar wat als er ineens wél iets gebeurt? Een klapraam dat zijn werk deed – met, in een halve seconde onoplettendheid, mijn pink ertussen – herinnerde me eraan dat het toch wel echt handig is om dan direct naar het juiste potje te kunnen grijpen in het medicijnkastje.

Vandaag daarom: kruiden(producten) die handig zijn om in huis te hebben!

 

1. Goudsbloem (Calendula officinalis)

Dit oranje bloemetje is een topper in het herstellen van (oppervlakkige) huidbeschadigingen. Een Goudsbloemenzalf gebruik je voor schaafwondjes, lichte brandwondjes (die niet open zijn) en zelfs voor huidirritaties. Wij combineren het met Lavendel in onze Au! Huid & Zorgbalsem, omdat Lavendel de huid kalmeert, ontsteking tegengaat en ook het huidherstel ondersteunt.

Heb je de Goudsbloem vers of gedroogd, dan kun je het gebruiken in een combinatie-tisane voor keelpijn. Bovendien is het een sterk ontstekingsremmend kruid, dat je bijvoorbeeld kunt gebruiken bij opvlammingen van darmontstekingen (maar goed, dat is eigenlijk al geen EHBO meer). En wist je dat Goudsbloem op een beschut plekje in je tuin de hele winter door kan bloeien? In het Middellandsezeegebied, waar het vandaan komt, is het een ‘evergreen’ en zelfs hier in Nederland zie je het nu en dan – half februari – nog wel eens in bloei staan.

Hoewel het krachtig werkt, is Goudsbloem ook ontzettend zacht, en mild genoeg om te gebruiken bij kinderen. Gebruik voor kinderen met eczeem bijvoorbeeld een Goudsbloem-badje of maak een vettende balsem zonder etherische oliën. Zo verlicht je de uitwendige symptomen van eczeem, terwijl je verder zoekt naar de oorzaak van het probleem.

 

2. Smeerwortel (Symphytum officinale)

Nog zo’n topper om in de buurt te houden – bijvoorbeeld voor als je je pink tussen het klapraam stopt. Smeerwortel bevat net als Goudsbloem allantoïne, een stof die ook voorkomt in moedermelk en die de natuurlijke celgroei en het huidherstel ondersteunt. Smeerwortel werkt zelfs zo sterk dat je het niet op (diepe) wonden mag gebruiken, omdat dan de bovenste huidlaag zich mogelijk al herstelt terwijl het weefsel daaronder nog niet geheeld is. Vroeger werd het zelfs gebruikt om botbreuken te helen!

Smeerwortel wordt tegenwoordig meestal ingezet bij blauwe plekken en kneuzingen. In combinatie met de etherische olie van Helicryse (Helicrysum italicum) kan het zelfs de ernst van een blauwe plek of kneuzing beperken, als je er snel genoeg bij bent. Gisteravond smeerde ik bijvoorbeeld direct Boem! Val & Botsbalsem op mijn pink en hoewel er heus geen wonder gebeurd is vannacht, denk ik dat mijn pinknagel gewoon zal blijven zitten en kan ik ook weer typen… Moeders met net-leren-lopen-dreumessen hebben me ook al meer dan eens een berichtje gestuurd dat Boem! het ‘ei’ op het hoofd van de uk binnen een paar uur liet afnemen – en dat de pijn ook nog eens direct minder werd.

Neem Smeerwortel niet in en smeer het liever niet op open wonden, want het bevat ook een stof die niet zo goed voor ons is. Pyrrylyzodine alkaloïden kunnen de lever aantasten. Wij gebruiken daarom liever het blad (waar meer allantoïne en minder PA in zit) – en gelukkig wordt het nauwelijks opgenomen via de huid. Er zijn overigens hele bevolkingsgroepen die Smeerwortel gewoon als groente eten, dus je kunt je afvragen hoe gevaarlijk het daadwerkelijk is – maar neem het zekere voor het onzekere en gebruik dit kruid liever niet inwendig.

 

3. Tijm (Thymus vulgaris)

Tijm (of Thijm, zoals ik het geleerd heb) is niet alleen onmisbaar in stoofschotels, maar ook in je medicijnkastje. Als je een goede kwaliteit Tijm hebt en je bewaart die koel, donker en afgesloten, kun je hem zelfs voor beide doeleinden gebruiken. Tijm is perfect voor alles wat met je luchtwegen te maken heeft. Hoest en keelpijn hebben veel baat bij een goede kruidenthee waar Tijm de hoofdrol in speelt. En heb je een verstopte kop, stoom dan ook met Tijm om weer vrij te kunnen ademen. Heb je even geen Tijm, dan kunnen Salie of Rozemarijn als alternatief dienen.

Daarnaast stimuleert Tijm de doorbloeding, en is het (met name als etherische olie) perfect in massage-mixen. Combineer het bijvoorbeeld met Gember en Zwarte peper voor de spieren, met Ceder voor een aardende ontspannende massage of met Lavendel en Blauwe Kamille voor een griepverdrijvende borst- en rugolie.

Gebruik de etherische olie van Tijm liever niet als je zwanger bent, en drink dan ook geen liters Tijm-thee; stomen of gorgelen met Tijm is geen enkel probleem.

 

4. Vogelmuur (Stellaria media)

Dit onooglijke plantje heb je al duizenden keren gezien in je leven, maar de kans is groot dat je er nooit ook maar één tel op gelet hebt. Het groeit op graslanden en soms in het bos, in kleine sprietjes of in grote bossen. Vogelmuur wordt zelfs in de kruidengeneeskunde nauwelijks een blik waardig gekeurd, en dat is zonde! Het is een van de beste kruiden tegen jeuk, huidirritatie en alles wat daarmee te maken heeft.

Lang hebben we niet geweten waarom precies, maar het antwoord is (als je een beetje in de materie zit) eigenlijk heel eenvoudig: Vogelmuur heeft een sterke antihistamine-werking. Aangezien histamine vrijwel altijd een belangrijke oorzaak is als je ergens jeuk hebt, is het traditionele kruidenvrouwtjes-gebruik van Vogelmuur ineens prima wetenschappelijk te verklaren. Je kunt het, zoals in Kalm! Huid & Zorgbalsem, puur gebruiken voor de extra gevoelige huid – of met de etherische olie van Kamille & Lavendel voor een nog krachtiger werking.

 

5. Rode Zonnehoed (Echinacea purpurea) of Geraniumwortel (Pelargonium sidoides)

Ook absoluut onmisbaar in het rijtje ‘kruiden om in huis te hebben’: iets om te voorkomen dat je ziek wordt. Echinacea is een bekend middel voor het ondersteunen van je immuunsysteem. Het stimuleert de aanmaak van T- en B-lymfocyten, en verbetert ook de respons van die afweercellen op de aanwezigheid van ziekteverwekkers. Met andere woorden: je wordt minder snel ziek en als je ziek wordt, duurt het minder lang als je Echinacea gebruikt. Even kort door de bocht gezegd althans.

Er zijn tal van Echinacea-preparaten op de markt, maar ze zijn niet allemaal even goed. De werkzame stoffen zitten in de hele plant, maar voornamelijk in de wortel. Heb je dus een preparaat met 5% wortel en 95% bovengrondse delen, dan is dat (goedkoper maar) lang niet zo krachtig als een middel dat voor 50% of meer bestaat uit de wortel. Bovendien wordt het vaak niet op de juiste manier gebruikt. Natuurlijk is het leuk voor de portemonnee van de fabrikant als jij braaf Echinaceadruppels neemt zolang de R in de maand zit – maar na 6 weken raakt je lichaam eraan gewend en heeft het lang niet zoveel effect meer.

Wil je Echinacea goed gebruiken, kies dan een gestandaardiseerd preparaat voor volwassenen of kinderen, en gebruik het zo:*

  • Acuut
    Als je ziek bent of dreigt te worden, neem je 3x per dag 5 capsules (volwassenen) of 10-30 druppels (kinderen) gedurende maximaal 3 dagen. Schakel daarna over op de weerstands-boost van hieronder.
  • Weerstands-boost
    Als je je weerstand in het algemeen een steuntje in de rug wilt geven, neem dan 1x per dag 3 capsules (volwassenen) of 5-20 druppels (kinderen) gedurende maximaal 4 weken. Schakel daarna over op een ander kruid (of vertrouw op je eigen lichaam en gebruik niets).

*  Deze doseringen gelden voor de producten die ik hierboven aangaf; voor andere producten kan de inhoud verschillen, dus lees altijd de aanwijzingen op de verpakking.

Echinacea is goed onderzocht en veilig voor zwangeren, tijdens de borstvoeding en voor kinderen. Ben je 4 weken verder en wil je toch je weerstand nog wat verder ondersteunen, wissel dan af met Geraniumwortel. Dit stimuleert onder andere de aspecifieke afweer (Immuunglobuline A) en kan de duur van een verkoudheid of griep aanzienlijk verkorten. Geraniumwortel is goed onderzocht en veilig voor zowel volwassenen als kinderen [1], hoewel er geen alcoholvrij extract van bestaat (zoals bij Echinacea). Er zijn geen betrouwbare onderzoeken die de veiligheid van Geraniumwortel aantonen tijdens de zwangerschap, bij kinderen onder de 6 of bij mensen met ernstige lever- of nierproblemen.

 

6. Aloë vera

Een fantastische plant die je gewoon als kamerplant neer kunt zetten zodat je hem altijd bij de hand hebt. Aloë bevat veel slijmstoffen die perfect zijn in alle gevallen van huidirritatie, en met name hun nut bewijzen bij verbranding. Een eerstegraads verbranding, van de zon of van een hete kop thee, kalmeert direct als je een vers Aloë-blad doormidden snijdt en het op de aangedane huid legt. Uit ervaring kan ik je vertellen dat ook als je pepers gesneden hebt en je dan aan je gezicht zit, er NIETS beter werkt dan deppen met Aloë 😉

Er bestaan veel soorten van deze plant, dus zorg dat je de juiste hebt. Een goede, weliswaar doorgekweekte, versie heeft geen geel sap aan de randjes als je het blad doorsnijdt. Het gele sap kan irriterend werken (en laxerend, als je zou bedenken om Aloë inwendig te gebruiken). Heb je toch een versie met geel sap, snijd de buitenkant van het blad dan gewoon weg en gebruik de binnenkant.

Inwendig wordt Aloë(sap) wel gebruikt om verstopping en darmontstekingen te verminderen – maar als darmfloratherapeut vind ik natuurlijk dat je dan toch ook vooral naar de oorzaak moet zoeken…

Er zijn natuurlijk nog ontzettend veel andere kruiden die handig zijn om bij de hand te houden. Ik bewaar er een paar voor de volgende keer. Hiermee heb je alvast een handig overzicht om je EHBO-kistje mee aan te vullen. En of je het nu zelf maakt of bij ons haalt: kruiden blijven fantastisch & fascinerend!

 

 

De vraag van vandaag:
Welke kruiden vind jij onmisbaar?
Vertel het ons in de reacties!

Reageren? Gezellig!

Reacties (12)

  • Jessi

    Aloë vera staat op nummer 1. Me eens serieus aan mijn broodbakmachine verbrand en het deed enorm veel pijn. Heb er Aloë vera recht uit de grond op gelegd tot het goedje helemaal was ingetrokken. Pijn weg en nog nooit zo snel genezen :)

  • Nele

    Wij kunnen hier echt niet zonder jouw ‘au’, ‘boem’ en ‘balsem’ zalfjes! Die geven we ook regelmatig aan anderen als (kraam)cadeau :) Krijgen we dan later vaak zeer dankbare reacties op.

    Verder gebruik ik regelmatig kamille, brandnetel(thee) en lokale honing.

    Zou heel graag meer leren over kruiden en hun werking. De heksenopleiding staat nog op mijn bucketlist voor later als ik groot ben 😉 (of eigenlijk: als de kindjes groter zijn)…

    • De Groene Vrouw

      Ja leuk is dat he? Ik heb nog stapels workshopmateriaal liggen dat ik graag eens zou omzetten naar digitale cursussen over kruiden… maar op dit moment is daar niet zoveel tijd voor. Hopelijk snel wel een keer want het is echt zonde dat het hier maar op de plank ligt.

      • Ces

        DOEN!!!
        En laat me weten als t zover is 😉

        • Ayla

          Ik zou het ook graag horen als het zo ver is!

  • Fransien

    Echinacea creme wordt hier ook al jaar en dag gebruikt voor kleine en grote (schaaf)wondjes. Tegenwoordig gebruiken we hier zelfs heel lui zo’n Labello stick, maar dan met Echinacea voor. Zal waarschijnlijk de goedkope variant zijn met vooral bovengrondse plantendelen, maar het werkt heel goed.

  • Stella

    M’n beschut staande zonnebloempje heeft onlangs z’n 2e winterbloem beëindigd. Er wordt al gewerkt aan de opvolger. Wat minder beschut staan een paar die zich niet lieten ontmoedigen door de oplaaiende nachtvorst vorige week. Zien er mooi groen uit, het voorjaar komt er aan. Dille gaat ook door met overeind blijven en moeizaam bloeien.

    Toen potgrond nog bladaarde was, deden de goudsbloemen het beter, met meerdere bloemen en zichzelf ook in de winter uitzaaiend, net als de zonnebloemen, die al in april uitgedund konden worden en tomaten die vroeg bloeiden en de hele zomer door bleven ontkiemen uit de pitjes van de valvruchten van het vorige jaar, die niet tijdig rijpten.

    De rozemarijn zal ik inderdaad moeten verpotten met grind onderin. Normaal vermijd ik dat, alleen al wegens het gewicht dat je toevoegd. De meeste planten kunnen wel tegen natte voeten (dat is in regentijd), en hebben moeite met de droge veenpotgrond waarin het water vaak helemaal bovenin of helemaal onderin blijft hangen.
    Salie wil niet zo goed, een grote bak blijkt belangrijk, ook genoeg water en de zon een beetje dimmen door er wat voor te zetten heeft wel voor verbetering gezorgd. Viooltjes lukken nauwelijks nog.
    Ik praat wel sinds een aantal jaren over aanschaf van biologische zaden/planten, dus niet meer bakken vol goedkopie viooltjes die je in het najaar bij bouwmarkten haalt. En het gaat over m’n balkontuin, zodat ons in elk geval vorst aan de grond bespaard blijft.

    Van goudsbloemen kan je blad en bloemblad eten, maar ik heb me nooit geroepen gevoeld om het blad te eten.

  • Ingrid

    Salie en Rozemarijn. Op de goede plek in de gezet worden een mooie struiken, wintergroen bovendien. Andere kruidenplantjes worden zielig en kaal als het even koud is. Maar die twee geven me de hele winter door verse kruiden om te koken. De medicinale toepassing heb je niet zo vaak nodig, maar dat is natuurlijk wel mooi meegenomen.

    • Ingrid

      Op de goede plek in de tuin gezet
      bedoel ik natuurlijk.

      En de goede plek is: zonnig, iets verhoogd met wat zand, grind en tuingrond zodat de plant geen natte voeten heeft.

  • Sofie

    Dankjewel voor dit fijne, informatieve artikel!
    Heb je misschien een tip waar ik het beste een aloë vera plantje kan kopen? En welk soort? 🙏

    • Stella

      Bakker-Hillegom heeft ze, met vermelding dat het voor medische toepassing is. Maar ze zijn nu in surseance van betaling. Die van Ikea zijn dezelfde met hetzelfde effect. Een paar van die kleine kopen en alle opkomende jonkies afzonderlijk opkweken, zodat je altijd het benodigde blad kan plukken. Veel licht, weinig water. Temperatuur lijkt niet zo belangrijk te zijn.
      Planten ‘s zomers buiten zetten en in het najaar weer binnen halen, heb ik lang geleden afgeleerd vanwege de insecten die je dan ook binnenhaalt voor de hele winter ongewenst bezoek.

      Mijn ervaring is dat het goed is voor alle oppervlakkige wondjes, die dan snel sluiten. Het mag dus niet op diepe wonden, omdat je daarmee kans op onderhuidse infecties creëert. Helpt snel tegen alle lichte verbrandingen (zonnebrand en ongelukjes in de keuken).

      Het is heel goed voor droog haar en kapot geblondeerd haar. Daarvoor heb ik allerlei bewerkelijke recepten gezien, maar ik doe het inmiddels op de eenvoudigste manier: de gel losschrapen en hoofdhuid & haar ermee insmeren. En de gel die nog aan de schillen kleeft op je hoofd uitdrukken. Goed doorkammen en gewoon laten zitten, het verdwijnt vanzelf weer met kammen en dagelijks spoelen. De resten gaan in de de compost- of de GFT-bak.

  • Saskia

    Een super-lijstje, de helft kende ik nog niet. Ik mis wel kamille, dat heb ik altijd in huis. Bij beginnende keelpijn, darmkrampen en menstruatiekrampen gaan er liters kamillethee naar binnen.