Darmrijping & de eerste hapjes (de wetenschap achter bijvoeding & ‘Die zes maanden’)

Darmrijping & de eerste hapjes (de wetenschap achter bijvoeding & ‘Die zes maanden’)

Cute baby eating broccoli sitting on floor indoors

Eén van de eerste (en meest gelezen) blogs die ik schreef ging over het geven van de eerste hapjes vaste voeding aan je baby. Bijvoeding. Moet je daar nu mee wachten tot je hummel exact 6 maanden oud is, of niet? Op de potjes (en in de map van het consultatiebureau) staat immers dat je best met 4 maanden kunt (nee, móet!) beginnen. En het is zo leuk…

Affijn. Ik schreef Die Zes Maanden (en later Die Zes Maanden – Flesvoeding) om eens naar die hapjes te kijken vanuit de darmen van een baby, zeg maar de plek waar al die hapjes uiteindelijk belanden. Zoals gezegd één van mijn meest gelezen (en gequote) artikelen, maar ook één van de meest bediscussieerde.

 

Wat jij doet moet je zelf weten

Toen ik net begon was ik nog niet per se bedreven in het op de juiste manier noteren van wetenschappelijke onderzoeken, en heel terecht kwam steeds vaker de vraag: “waar zijn de bewijzen”? Toch deed ik er meer dan 5 jaar over om dit vervolgartikel te schrijven. Niet omdat die bewijzen er niet waren – ik ben ergens in 2013 al begonnen aan het blog dat je nu zit te lezen. Het is een shitload aan werk om alles te verzamelen, lezen en vertalen, maar ook dat is niet waarom dit blog er nu pas is. Wat me eerlijk gezegd vooral tegenhield, is de discussie en de toon waarop die vaak gevoerd wordt.

In het kort: er zijn mensen die direct ‘snappen’ waar ik het over heb als ik de darmrijping uitleg, vertel over valse bijvoedingssignalen en vertel dat er wel degelijk risico’s zitten aan een te vroege start van bijvoeding. En er zijn mensen die dat om de één of andere manier niet willen geloven. Die het zelf misschien anders gedaan hebben, of die staan te popelen om te beginnen met een fruitprutje, of die bijna beledigd zijn dat ik iets anders zeg dan het consultatiebureau. En dat mag. Ik verklaar nergens dat ik De Enige Waarheid in pacht heb. Jij mag het helemaal anders doen.

Wat me wel een beetje dwars zit, is dat de vraag (of eerder: de eis) om Wetenschappelijk Bewijs vaak bijna een ondermijningstechniek wordt voor iemand die het ergens niet mee eens is. Jij zegt dat de darmrijping pas met zes maanden is afgerond? BEWIJS HET MAAR! En als je niet binnen 30 seconden het ‘bewijs’ produceert: zie je wel, dan heb je DUS ongelijk…

Wetenschappelijk onderzoek heeft absoluut haar waarde, dat hoef ik niet uit te leggen. Maar laten we eerlijk zijn: er zijn zo veel onderzoeken gedaan en de wirwar aan ‘bewijzen’ is zo dicht, dat je prima zowel zwart als wit, zowel A als B en zowel Pasen als Kerstmis kunt bewijzen. Net wat je wilt en hoe je het leest. En ja, peer reviewed, gouden standaard enzovoort – maar iedereen die wel eens in de wetenschap (vooral die van voeding & gezondheid) is gedoken weet: je kunt echt alle kanten op. En als je het niet eens bent met de uitslag, is er vast nog wel een foutje gemaakt in de opzet waardoor je het hele onderzoek aan de kant kunt schuiven.

Met andere woorden: ik geef je, zowel in Die Zes Maanden als hier, mijn mening. Ik denk dat die aardig onderbouwd is met meer dan 15 jaar studie en ervaring, plus met de onderzoeken die ik hier geef en die je uit kunt pluizen tot je baby 21 is. Maar er zullen nog altijd mensen zijn die het er Niet Mee Eens zijn. En dat mag. Ik ben hier niet om jou te overtuigen dat je moet wachten tot 6 maanden. Dit is waarom IK mijn beebies pas met 6+ maanden ben gaan bijvoeden. Wat jij doet moet je zelf weten. We hoeven daar niet per se de hele tijd een discussie over te voeren (en dat ben ik dus persoonlijk ook niet van plan).

 

Wachten tot 6 maanden: waarom ook alweer?

Laten we even kort herhalen waarom ik denk dat je je baby niet eerder zou moeten bijvoeden dan 6 maanden. Het gaat, kortgezegd, over de darmrijping.

Voedingsstoffen worden opgenomen via de cellen van je darmwand. Tussen die cellen zitten een soort ‘schuifdeurtjes’ genaamd: tight junctions. Die zijn nodig om heel gericht dingen vanuit de darm op te kunnen nemen, zoals een ziekteverwekkende bacterie of virus, zodat je immuunsysteem die kan zien en er afweerstoffen tegen kan aanmaken.

Een baby wordt geboren met een hyperpermeabele darm – dat wil zeggen dat de tight junctions nog niet volledig gevormd zijn. Daardoor kan het gebeuren dat grote brokken voedingsstoffen niet door de darmwandcel heen worden opgenomen, maar langs de schuifdeurtjes glippen. Geen hele pinda’s, maar wel een heel eiwit (in plaats van een losgeknipt, voorverteerd aminozuur). Zo komen ze in de bloedbaan terecht op een manier die niet de bedoeling is. Een heel eiwit kan (in tegenstelling tot een los aminozuur) bijvoorbeeld een reactie van het immuunsysteem triggeren. Een bacterie of virus bestaat immers ook uit eiwitten, dus een niet-afgebroken eiwit in de bloedbaan betekent: Groot alarm! Indringers! Die immuunreactie kan vervolgens weer voor allerlei ellende zorgen… en daar gaat dit artikel onder andere over.

Borstvoeding is volledig afgestemd op deze hyperpermeabele darm. Het bevat (in principe) geen hele voedingseiwitten maar alleen goed voorverteerde, losse aminozuren. De afweereiwitten (zoals IgA)  die de moedermelk bevat, kunnen prima passeren en opgenomen worden, juist vanwege die openstaande schuifdeurtjes. Daarnaast legt het een beschermende laag over de darmwand, waaronder de rijping rustig plaats kan vinden en de tijd krijgt om de tight junctions te vormen. Prima geregeld dus.

Het rijpen van de tight junctions duurt ongeveer 6 maanden, maar er is geen magische omslag op de dag dat je ukkie 6 maanden wordt. Lichamelijke processen nemen de tijd die ze nodig hebben – soms wat langer, soms wat korter. Misschien 5 maanden en 2 weken en misschien 6 maanden en 1 week. Dat varieert (mede afhankelijk van hoe de darmgezondheid en darmflora van de ouders eruit zien). Wat nooit gebeurt, is dat de darmrijping al met 3,5 of 4 maanden is afgerond. Dat is simpelweg niet lang genoeg om de tight junctions volledig te laten vormen, overal in de darm. Een oppervlakte die bij volwassenen ongeveer een voetbalveld groot is – bij een baby is dat natuurlijk iets kleiner, maar nog altijd enorm. Daar is gewoon tijd en energie voor nodig.

 

De wetenschap

Nou, hèhè. Komt ‘ie dan. De wetenschappelijke achtergrond van wat ik al leerde bij de lessen fysiologie, 10 jaar geleden. Ik kan er niet echt een komische draai aan geven, dus het wordt gewoon een opsomming.

Te vroege bijvoeding / niet exclusief borstvoeden tot 6 maanden:

 

Risico’s van bijvoeding na 6 maanden?

Vaak wordt het argument gebruikt dat wachten met bijvoeden tot na 6 maanden risico’s met zich meebrengt. Meestal verdelen zich deze vermeende risico’s over twee vlakken: de ontwikkeling van voedingstekorten en de ontwikkeling van allergieën. Laten we daar eens naar kijken. Loopt je kindje risico op deze zaken als je tot 6 maanden wacht met de eerste hapjes?

Voedingstekorten
Misschien heb je het wel eens gehoord: food under one is just for fun. Met andere woorden: bijvoeding (naast borstvoeding) voor kinderen jonger dan een jaar is vooral om ze te laten wennen aan vaste voeding, andere smaken etc. en omdat het leuk is voor Oma om een hap fruitprut bij je uk naar binnen te schuiven – maar in elk geval niet omdat ze er voedingsstoffen uit moeten halen die ze anderszins niet binnen zouden krijgen.

Borstvoeding geeft voldoende voedingsstoffen om een baby te laten groeien en bloeien, en wel zo veel dat er in principe geen andere bronnen van voedingsstoffen nodig zijn (tenzij de moeder ernstig ondervoed is), zolang er een goed borstvoedingsbeleid is. [9] However, some studies show that voluntary exclusive breastfeeding for about nine months is feasible and can sustain adequate weight gain and iron status in infants. (…) It appears that the alleged insufficiency of breast milk volume after four to six months is most likely due to management errors such as introducing supplements and spacing nursing bouts at wide intervals, both of which reduce milk yield. Børresen HC. Rethinking current recommendations to introduce solid food between four and six months to exclusively breastfeeding infants. J Hum Lact. 1995 Sep;11(3):201-4.
[10] Ensuring that the mother is not anaemic and that cord cutting is delayed will in turn ensure that the baby’s own body stores and breastmilk will provide sufficient iron for over 6 months. UNICEF UK response to media reports questioning the recommendation to introduce solid food to babies at 6 months

Allergieën & andere aandoeningen
Een belangrijk argument voor starten met bijvoeden met 4 maanden, zou zijn dat kinderen een hoger risico lopen op het ontwikkelen van allergieën als vaste voeding en allergenen later geintroduceerd worden. Dat is simpelweg niet waar. Er zijn studies die de introductie van vaste voeding en allergenen hebben onderzocht, maar deze geven geen richtlijnen voor algemene introductie van vaste voeding met 4 maanden. Er wordt gesproken van een verlaging van het risico op allergieën bij introductie van vaste voeding tussen de 4 en 6 maanden, maar nergens wordt aangegeven dat alle babies zouden moeten beginnen met vaste voeding als ze 4 maanden oud zijn.

Je kunt niet één richtlijn maken voor alle soorten vaste voeding, maar laten we er kort een aantal bekijken. De introductie van gluten met 4 maanden en met 6 maanden verhogen (of verlagen) beiden niet het risico op de ontwikkeling van coeliakie bij kinderen die daar genetisch aanleg voor hebben. [Chris Kresser verwijzend naar 11] MAAR: wanneer je het introduceren van gluten uitstelt tot 12 maanden, is er wel een significant kleiner risico dat een kind (op 2-jarige leeftijd) coeliakie ontwikkelt, dan wanneer je start met 6 maanden, namelijk respectievelijk 5% tegenover 12% [Chris Kresser verwijzend naar 12].

Verder schijnt het de laatste mode te zijn om baby’s van 4 maanden pindakaas te geven om het risico op een pinda-allergie in de kiem te smoren. Zijn we nou helemaal gek geworden? Het meest aangehaald in dit kader wordt de LEAP-studie. Nergens wordt daarin gesuggereerd of geadviseerd dat je een baby van 4 maanden pindakaas moet geven. Natuurlijk niet. Wat er wel staat is: Over 600 children between 4 and 11 months of age at high risk for peanut allergy were randomized to either consume or avoid peanut until age 5 in order to compare the incidence of peanut allergy between the two groups. (…) Of the children who avoided peanut, 17% developed peanut allergy by the age of 5 years. Remarkably, only 3% of the children who were randomized to eating the peanut snack developed allergy by age 5.   Therefore, in high-risk infants, sustained consumption of peanut beginning in the first 11 months of life was highly effective in preventing the development of peanut allergy. [13] Immune Tolerance Network. Early Consumption of Peanuts Prevents Peanut Allergy in High‐Risk InfantsIn de eerste 11 maanden dus – dat is NIET hetzelfde als met 4 maanden een pot Calvé in je baby lepelen. For real, fool.

Regelmatig worden artikelen verkeerd aangehaald of wordt er gegoocheld met cijfers. De EAT-studie zou aantonen dat een vroege introductie van allergenen voor de 6 maanden bij niet-hoog-risico-kinderen de kans op allergieën in het algemeen zou verkleinen: In the per-protocol analysis, there was a significant 67% lower relative risk of food allergy overall in the early-introduction group. Unexpectedly, in the per-protocol analysis, significantly lower relative risks of peanut allergy and egg allergy were observed in the early-introduction group than in the standard-introduction group (P=0.003 and P=0.009, respectively). The rates of other food allergies were too low to show any effects. Nevertheless, at 36 months of age, the average relative risk of a positive skin-prick test to the six individual foods was 79% lower in the early-introduction group than in the standard-introduction group; findings were significant for peanut (P=0.007), milk (P=0.02), and sesame (P=0.04). The efficacy of the intervention was related to the duration of consumption of the specific food and the quantity of food consumed between 3 months and 6 months of age. Maar de studie zegt zelf eveneens: This trial did not show efficacy of early introduction of allergenic foods versus standard introduction in an intention-to-treat analysis; there was a nonsignificant 20% lower relative risk of food allergy in the early-introduction group than in the standard-introduction group. [14] Michael R. Perkin et al. Randomized Trial of Introduction of Allergenic Food in Breast-Fed Infants. N Engl J Med 2016; 374:1733-1743

En ook hier zijn weer kritieken op:

In the early-introduction group, parents introduced six allergenic foods at age 3 months—beginning with cow’s milk, then followed by five other allergenic foods (peanut, egg, sesame, whitefish, and eventually wheat). (…) In general, the trial failed to show a protective effect of early introduction of allergenic foods. For the primary outcome of challenge-proven allergy, 5.6% of the early-introduction group had a food allergy at 36 months, compared with 7.1% of the standard-introduction group (relative risk, 0.80; 95% confidence interval, 0.51-1.25)—a nonsignificant difference. With respect to specific foods, peanut allergy was documented in 1.2% of children in the early-introduction group vs 2.5% of children in the standard-introduction group—again failing to reach statistical significance. Egg allergy occurred in 3.7% of the early-introduction group compared with 5.4% of the standard-introduction group, also not significantly different. The frequency of allergies to the other foods were all less than 1% and did not differ between the two groups. [15] William T. Basco Commentary: Introducing Allergenic Foods in Breastfed Infants: Does Timing Matter? DISCLOSURES May 02, 2016

 

Hoe dan ook – er is geen reden om iedereen te adviseren om bij elke baby met 4 maanden te starten met vaste voeding. Zelfs niet als er toch onverhoopt zou blijken dat vroege introductie positief kan zijn in enkele gevallen – wat ik persoonlijk absoluut niet geloof als ik de kennis over de fysiologie van de darm en het immuunsysteem leg naast de conclusies van de wetenschappelijke onderzoeken zoals hierboven. Unicef zegt hierover: The incidence of genuine food allergy (as opposed to food intolerance) is rare. There is speculation and some observational data that when there is a family history of true allergy then early introduction of certain foods may be beneficial. Random control trials are now being undertaken to test this theory. Should this prove to be the case (which is by no means certain) then high risk families would need to be advised on a case-by-case basis. This would not affect public policy as applied to the majority of children not affected by allergies. UNICEF UK response to media reports questioning the recommendation to introduce solid food to babies at 6 months.

 

Maar mijn consultatiebureau zegt…

Consultatiebureaus in Nederland raden vaak aan om wel met 4 maanden te beginnen. Doorgaans is die richtlijn gebaseerd op verkeerd geïnterpreteerde studies (zie boven). Er is in mijn optiek geen echte reden om (standaard) aan te raden om met 4 maanden te beginnen met vaste voeding.

Exclusief borstvoeden wordt nog altijd aangeraden door:

  • De American Academy of Pediatrics (AAP)
    Support for this recommendation of exclusive breastfeeding is found in the differences in health outcomes of infants breastfed exclusively for 4 vs 6 months, for gastrointestinal disease, otitis media, respiratory illnesses, and atopic disease, as well as differences in maternal outcomes of delayed menses and postpartum weight loss. (…) The American Academy of Pediatrics reaffirms its recommendation of exclusive breastfeeding for about 6 months, followed by continued breastfeeding as complementary foods are introduced, with continuation of breastfeeding for 1 year or longer as mutually desired by mother and infant. 
  • De World Health Organisation (WHO)
    Adequate nutrition during infancy is essential for lifelong health and wellbeing. Infants should be exclusively breastfed for the first six months of life to achieve optimal growth, development and health. Thereafter, to meet their evolving nutritional requirements, infants should receive nutritionally adequate and safe complementary foods, while continuing to breastfeed for up to two years or more.
  • Unicef
    The World Health Organization and UNICEF recommendations on breastfeeding are as follows: initiation of breastfeeding within the first hour after the birth; exclusive breastfeeding for the first six months; and continued breastfeeding for two years or more, together with safe, nutritionally adequate, age appropriate, responsive complementary feeding starting in the sixth month.
  • The American Academy of Family Physicians (AAFP)
    The AAFP recommends that all babies, with rare exceptions, be breastfed and/or receive expressed human milk exclusively for the first six months of life. Breastfeeding should continue with the addition of complementary foods throughout the second half of the first year.

Misschien moeten we ons dus niet afvragen waarom ik (en de grote Nederlandse borstvoedingsorganisaties) iets anders aanraden dan het consultatiebureau, maar waarom het consultatiebureau iets anders aanraadt dan alle grote gezondheidsorganisaties. Just sayin’.

~ Wil je weten wat je je baby dan zoal kunt geven met 6 maanden? Lees dan mijn ebook Bijvoeding! ~

 

Samengevat

Goed. Voor als je geen zin had om alles te lezen zal ik bijna 4000 woorden even in één zin voor je samenvatten:

Wachten met de eerste hapjes tot je baby ±6 maanden is heeft geen risico’s, maar verlaagt daarentegen het risico op allerlei ellende. Of andersom: te vroeg beginnen met bijvoeden verhoogt het risico op allerlei ellende, terwijl daar geen significante voordelen aan te verbinden zijn.

En als iemand daar nu nog een discussie over aan wil gaan, dan doet die dat maar lekker met iemand anders. Ik ga een kop koffie drinken. Ciao.

 

De vraag van vandaag:
Ik heb even geen vraag. Zeg maar gewoon iets leuks. Ofzo.

Speciale dank:
Voor dit artikel heb ik o.a. gebruik gemaakt van de volgende artikelen:

 

Reageren? Gezellig!

Reacties (74)

  • Joyce

    Dankjewel voor dit goede artikel! Heel duidelijk verhaal. Eigenlijk is het jammer dat consultatiebureaus hier weinig vanaf weten en massaal ouders aansporen om met 4 maanden hapjes te geven…

    Ik heb ook nog een vraagje. Mijn zoontje van 5 maanden krijgt uitsluitend borstvoeding, maar heeft helaas oorontsteking en krijgt momenteel een antibioticakuur van een week. Zijn zijn darmen nu gelijk “verpest”?

    • De Groene Vrouw

      Een antibioticakuur is vrij zwaar voor de darmflora. Je kunt gelukkig wel veel doen om dat weer te herstellen! Meer info vind je in mijn laatste boek: https://groenevrouw.nl/product/de-poepdokter-junior/
      of bel even met onze vragenlijn, dan helpen we je verder!
      Di-Vrij van 9.00-11.30 op 020-8453979 😀

  • Mathilde

    Bedankt dat je mijn gevoel bevestigd! Je spreekt overal over borstvoeding maar ik neem aan dat dat ook voor kunstvoeding geldt, pas beginnen met 6 maanden?

    • M

      Ik lees nu je aanvulling over flesvoeding in een ander blog..

  • Ingrid Haan, de

    Bedankt! Ik was gaan twijfelen door het cb, maar ben blij dat ik fit gelezen heb☺️
    Ik wacht zeker tot 6 maanden!

  • Evelien

    Onze dochter heeft zware reflux dus zijn we vroeg met groentepuree begonnen! Dit is voor haar zoveel aangenamer dan die melk die 5 keer passeert in haar slokdarm na het drinken! Ik blijf ban het principe dat ieder kind anders is en dat je moet kijken naar je kind en je moedergevoel moet volgen! Wetenschappelijke studies zeggen nu dit en binnen 10 jaar misschien weer totaal wat anders! Zo was het ook met buik/rugslapen om wiegendood te voorkomen!

    • De Groene Vrouw

      Laat je ook nog wat uitroeptekens over voor de anderen? Straks zijn ze op… 😉

      Wat naar voor je dochtertje dat ze zo’n last had van reflux. Maar hoe vervelend het ook is, groentenpap of welke andere pap dan ook is er helaas geen geschikte oplossing voor. Van vast voedsel gaat de maag juist aan het werk (lees: maagzuur produceren) waardoor de reflux erger kan worden. In mijn nieuwe boek (verschijnt eind september 2018) lees je wat je wél veilig kunt doen bij reflux. Voor jullie maakt dat nu niet meer uit, ik hoop dat je dochter inmiddels door de refluxperiode heen gekomen is – maar het is belangrijk om goede informatie te verspreiden :-)

  • Pingback:Zit er echt te weinig vitamine D in moedermelk? - Kiind Magazine

  • Floortje de Haas

    Bedankt voor het leuke en leerzame stuk!

    Maar nu is er toch iets wat me van hart hart moet.

    Mijn dochtertje is nu 6 maanden.
    Ze is na een hele heftige zwangerschap via een keizersnede geboren. Ik ben na haar geboorte direct begonnen met borstvoeding geven. Dit ging aanvankelijk goed tot ik een zeer nare complicatie kreeg waardoor mijn productie niet deed wat het moest doen. Mijn dochter heeft toen helaas vrij snel kunstvoeding bij gekregen (Ik had geen idee dat donor melk ook een optie was geweest. Had ik dat maar geweten)

    Kan er nu een heel lang verhaal van maken maar zal het kort proberen te houden. Wat ik ook geprobeerd heb de productie is nooit optimaal geworden. Ik ben nu al maanden echt geen per dag kwijt aan het voeden en moet nog steeds veel kunstvoeding bijgeven helaas. Ook nog 2 borstontstekingen gehad en na 2 maanden ook weer een gewone menstruatie cyclus waarbij de hormonen ervoor zorgen dat mijn productie steeds ook enorne schommelingen heeft. Ook kolven lukt bij mij gewoon niet om de productie te verhogen. Toch geef ik het geven van borstvoeding niet op gezien ik zelf kamp met enorme allergieën en borstvoeding mijn dochter daar wellicht een beetje tegen kan beschermen. Normale kunstvoeding verdriet mijn kleine niet. De biologische gelukkig wel.

    Ik ben met 4 maanden wel begonnen met groente hapje omdat mijn kleine eigenlijk met alles heel snel is en er echt aan toe leek te zijn. Ze heeft hier gelukkig nooit problemen mee ondervonden zoals bij de kunstvoeding wel het geval was. Als ik exclusief borstvoeding had kunnen geven dan had ik wel tot de 6 maanden gewacht maar dit was helaas dus niet het geval. Ik hoop in ieder geval dat mijn kleine meid in ieder geval wel iets profijt uit de borstvoeding kan halen en dat ik het op deze manier toch redelijk aangepakt heb voor haar. Ze doet het gelukkig heel erg goed en is een zeer vlot en blij meisjen

  • Sandra

    Hoi,

    Ons kind is randprematuur geboren (en dysmatuur) raad je dan aan om een gecorrigeerde leeftijd te nemen?
    We zijn met de andere kinderen wel met 6 maanden begonnen, maar gezien zijn darmrijping misschien nog iets wachten?

    Groeten!

    • De Groene Vrouw

      Ik raad aan om goed naar je kindje te kijken 😉 Lees ook even het originele artikel + de reacties, daar staat meer info over prematuur geboren kindjes!

  • Dorine

    Waar ik nog benieuwd naar ben: vanaf welke leeftijd kun je het beste starten met peulvruchten?

    • Sanne

      Gewoon met 6 maanden.. Ten minste wij volgenden rapley en daarin is geen introductie schema vastgelegd, alleen zout, suiker en honing zijn sowieso het eerste jaar te vermijden en gezonde voeding heeft de voorkeur.

  • Els

    Super knap artikel, waarvoor dank!

  • Dorine

    Je zegt dat het rijpen van de tight junctions ongeveer 6 maanden duurt. Ook in je e-boek Bijvoeding, wat ik overigens erg interessant vond, zeg je dit. Ik kan hier echter nergens bronnen van vinden. Ook mijn zwager, die kinderarts is (pas net, dus hij heeft de meest recente kennis), had hier nog nooit van gehoord. Nou hoeft dat laatste niets te zeggen, maar zowel hij als mijn vriend (die gepromoveerd is) kunnen op internet aan literatuuronderzoek niets vinden dat erop wijst dat dit daadwerkelijk ongeveer 6 maanden duurt. Het enige dat ze konden vinden hierover dat de rijping van de tight junctions met name in de eerste maand erg hard gaat en dan al bijna compleet is afgerond.

    Hoewel ik er niet aan twijfel dat je je baseert op goede bronnen, zou ik graag willen weten welke bronnen dit zijn. Maar sowieso wacht ik nog maar een maandje met de start van bijvoeding aan mijn nu 5 maanden oude meisje.

    Ander vraagje nog: in je e-boek Bijvoeding staat nergens wanneer je die hebt geschreven / voor het laatst hebt herzien. Ik zou het prettig vinden als dit erbij komt te staan, zodat ik zeker weet dat het gebaseerd is op recente bronnen.

    • De Groene Vrouw

      Ja, ik zal het even opzoeken – vind je het goed als ik dat doe ergens na mijn verhuizing? 😉
      Los daarvan lijkt me dat hier voldoende recente wetenschappelijke bronnen staan om zelfs zonder deze ene, een goed punt te maken. Maar ik zal eens graven in mijn boeken als ik weer helemaal op orde ben.

      Het ebook is geschreven in – uit mijn hoofd – 2015, dat staat er wel in hoor! En binnenkort weer aan de beurt voor een grote update. Hoewel binnenkort in Nienke-land soms een rekbaar begrip is, dat zeg ik er vast even bij om teleurstellingen te voorkomen 😉

      • Dorine

        Hartstikke fijn Nienke! Ik wacht geduldig af. :)

  • Karin

    Leuk! Fijn! Echt top, als wetenschapper waardeer ik het degelijke uitpluuswerk zeer. Ik weet hoe veel tijd het kost de taaie taal van wetenschappelijke publicaties kritisch door te nemen. Daarom geniet ik des te meer van je blogs (heel blij dat ze weer regelmatiger verschijnenen) omdat ze bol staan van kennis, maar superleuk geschreven zijn! Bedankt!

    • De Groene Vrouw

      Dank! :-)

  • Claudia van Dun

    Wat fijn dit artikel! Dank voor het uitpluizen!!!

    • De Groene Vrouw

      :-)

  • Yolande verzandvoort

    Meid, wat fantastisch dat je dit allemaal, kosteloos, voor ons opschrijft.

    Bedankt, Yolande

    • De Groene Vrouw

      Dankjewel :-)

  • Brigitte

    Wat een interessant stuk.
    Mijn oudste twee kinderen zijn geadopteerd en hebben dus vanaf baby aan flesvoeding gekregen. Ze zijn in zo’n beetje alles absolute tegenpolen, ook wat betreft het beginnen met eten.
    Kind no 1 kreeg met 31/2 maand haar eerste tandje. Met 4 maanden gaf ik haar haar eerst hapje. (gepureerde zoete aardappel) Ze greep de lepel uit mijn hand en probeerde zichzelf te voeden. Ze had blijkbaar heel veel behoefte aan vast voedsel. Kind no 2 kreeg pas toen ze bijna 1 jaar was haar eerste tanden. Ze weigerde iedere vorm van vast voedsel tot ze ongeveer een jaar was. Naderhand las ik ergens dat volgens de natuurgeneeskunde een kind klaar is voor vast voedsel als het de eerste tanden heeft gekregen omdat dan pas het verteringssysteem er klaar voor is. Vond ik gezien mijn ervaring met mijn kinderen best wel een interessante hypothese!

    Mijn zelfgebakken 2 kinderen hebben allebei borstvoeding gekregen. En dat ging niet helemaal goed. Voor mij dan. Ik had zwangerschapsdiabetes gehad en was bij baby 1 26 kg aangekomen (en ik ben maar 1,59!!) Had de vroedvrouw even gemist dat ik diabetes had maar goed. Met het geven van de borstvoeding bleef ik maar in gewicht aankomen terwijl ik niet veel at en geen diabetes meer had. Ik ging dus minder eten. Ik had geen idee waarom mijn baby zo ontzettend slecht sliep (wilde minstens 5 keer per nacht gevoed willen worden) en waarom ik zo aan bleef komen. Twee babies x 14 mnd borstvoeding en heel veel slapeloze nachten verder denk ik dat ik het snap: slecht slapen zorgt voor slechte bloedsuikercontrole en dat zorgt er voor dat je aankomt. Slecht eten zorgt voor niet voedzame moedermelk en dus een baby die om de haverklap wakker wordt.!!! Ik weet dat dit niet gaat over het artikel maar omdat dit artikel door veel vrouwen gelezen wordt die borstvoeding geven/willen geven wilde ik dit toch maar even delen in de hoop dat het een ander een hoop slapeloze nachten bespaard!!!!

  • Nathalie

    Bedankt NIenke, helder verhaal! Bij onze kleine kabouter konden we precies aan de ontlasting zien wanneer ze toe was aan bijvoeding. Dat werd dikker/ anders van samenstelling. Weet niet of dit bij alle baby’s is maar anders is dit wellicht nog een signaal voor ouders dat de baby zo ver is. Ze was toen net 6 maanden geweest, daarna gestart met bijvoeden.

  • Nina

    Halo, interessant artikel. Twee dingen.
    In gambia gaat de discussir niet over al dan niet bijvoeden voor zes maand ( doen ze gewoonweg niet) maar over al dan niet water bijgeven. Ik heb ook geen water bijgegeven tot na zes maand. De vrouwen in gambia zouden het wel doen, ons vriend (burgerlijk ing.) zou het niet doen… Heb je daarover niets gevonden?
    En dan mis ik nog iets belangrijks over die eerste hapjes. Volgens mij is het beter om als moeder ‘voor te kauwen’ , daarmee bedoel ik dat het speeksel van moeder een eerste vertering doen en dat reeds deels verteerdr voedsel dan doorgeeft aan baby. Baby knabbelt namelijk nog niet waardoor hij die vertering mist. Mijn bronnen? Heb ik niet, ik kijk wel naar mensen die nog dicht bij de natuur staan en niet verwesterd zijn en de dieren, en er zullen heus ook wel wetenschappelujke bewijzen zijn maar ik zou ze ook moeten opzoeken

  • Moeder van K3

    Heerlijk artikel. Helemaal top.
    Het consternatiebureau bezoek ik alleen omdat zij het vragen. Ze blijven hameren dat dochters vanaf 6 maanden niet alleen borstvoeding ‘hoeven’ maar ook koemelk en yoghurt moeten krijgen. Wat doet een koe beter dan ik?
    En met 4 maanden beginnen met bijvoeden want van alleen borstvoeding krijgen ze oa een ijzertekort. Waar halen ze dat vandaan???

    Bij nummer 1 kreeg ik heel veel commentaar dat ze met acht maanden nog geen hapjes kreeg. Ze wilde zelf gewoon niet.
    Bij nummer 2 heb ik het advies gevolgd: begin met bijvoeden als ze zelf kunnen zitten. Ze was 2,5 jaar toen ze besloot te stoppen met borstvoeding. Zucht. Wat was ze ineens groot.
    Beiden zijn heerlijke meiden die zelden ziek zijn.

    Bij nummer drie is het: oh ja, jij geeft heel lang borstvoeding he? En ze bewees nogmaals: hapjes zijn pas lekker als je ze rechtopzittend zelf van tafel mag pakken. Tot negen maanden weigerde ze alle bijvoeding. En lamg daarna nog brood&koek; alleen voor gekookte aardappels wilde ze haar mond open doen. Nu met 14 maanden eet ze met de groten mee (liefst van hun bord) maar ook nog veel mamamelk. En nooit ziek.

  • HvE

    Door ernstige complicaties bij mijzelf na de bevalling heb ik maar een paar weken borstvoeding kunnen geven. Weet jij of de samenstelling van flesvoeding ook voldoende is om te wachten tot zes maanden met bijvoeden? Bij mijn eerste twee kids heb ik ‘gewoon’ gevoed en met hapjes begonnen met zes maanden. Vind het nu bij de derde moeilijk informatie te vinden over hoe je het zo natuurlijk mogelijk doet met flesvoeding.

    • De Groene Vrouw

      Lees even bovenaan, daar staat een link naar het artikel over bijvoeden bij flesvoeding!

      • HvE

        Bedankt! Ik had over de link heen gelezen.
        Mijn dochter is al bijna 5 maanden. Ben ik al te laat met probiotica? Of is het nooit te laat?

        • De Groene Vrouw

          Nooit te laat :-)

  • Linda

    Super geschreven.
    Hiermee kan ik verder/beter uitleggen waarom we wachten tot 6maanden.
    Dochter is nu 4,5 maand.
    Krijgt nog steeds volledig borstvoeding.
    Helaas vanaf 6weken oud volledig onder eczeem.

    Kan ik mijn dochter nog op een manier verder helpen om haar van die stomme eczeem aftehelpen?
    Zag in een reactie dat eczeem door mijn darmstatus kan komem en de eiwitten van mij komen.

    Als argumenten voor onze beredenen van opvoeding in voeding, heb ik nu een hoop extra handgrepen gekregen.

    Darmrijping zeg ik steeds maar dan, waarom dan, dat kan ik niet antwoorden

    Je zegt ook met 6maanden liefst met rapley beginnen. Dit is ook ons plan.

    Daarbij vind ik het nog moeilijker om te onderbouwen waarom. Heb je toevallig daar ook een blog van of bronnen waarom?

  • Lianne

    Heerlijk: vooral heel blij met de laatste samenvattingszin, na al die droge artikelen 😉
    Weet ik weer waarom ik goed voor mezelf mag zorgen en het helemaal prima is dat onze ruim 8 maanden dochter borstvoeding krijgt en af en toe een paprika of komkommer schijfje voor het idee.

  • Chrisje

    Bedankt!
    Prettig om te lezen dat ik goed bezig ben ook al doet iedereen rond mij het anders. Heb me weinig moeten verantwoorden, maar voelde wel dat ik de andere moeders kritiek gaf door uit te leggen hoe ik het deed. Zes maand bevallingsverlof zou misschien meer mensen over de streep trekken om te blijven borstvoeden tot dan. Hoop dat beleidmakers dit ook lezen! Ze zouden waarschijnlijk minder moeten uitgeven op gezondheidszorg nadien.

  • Sabine

    Hier in Zweden adviseert het consultatiebureau dus wel 100% volledige borstvoeding tot 6 maanden. En mocht de baby enorme interesse hebben, geef dat alleen 1 tot 2 lepeltjes om te proeven. Bijvoorbeeld 1-2 keer per dag. Maar vooral niet doen als er geen interesse is vanuit de baby zelf.
    Er zijn dus wel consultatiebureaus die dit adviseren maar je moet alleen even naar bijvoorbeeld Zweden om ze te vinden 😉

    Liefs lifestyle blogger en mama
    Sabine
    http://www.sofarsosabine.com

  • Else

    Trouwens, Nienke, naar aanleiding van een collega die alweer mini numero vier op de wereld heeft gezet met een badbevalling…

    Kindjes krijgen de eerste hap darmbacteriën binnen van hun moeder zodra ze geboren worden. Zijn er effecten bekend van babies die in het water geboren worden? Kan dat een andere uitwerking hebben op hun darmflora?

    • De Groene Vrouw

      In al die tijd ben ik nog geen onderzoek tegengekomen dat hier echt aandacht aan besteedde. Ik heb er zelf wel ideeen over, maar die zet ik dan wel een keer apart in een blogpost…

      • Else

        Top! Zou je dat willen doen voordat ik mijn kinderwens tot uitvoer ga brengen? 😉 Zo’n badbevalling lijkt me namelijk een stuk minder oncomfortabel. Je hebt nog even hoor. Ben echt nog niet begonnen.

  • Stacey

    Super bedankt voor je artikel! Ik heb hier al ettelijke discussies over gehad… en net niet beticht van leugenaar als ik zeg dat de wetenschap zegt dat je best wacht tot zes maanden. Dan krijg ik boze reacties dat het niet waar is en dat het cb aanraadt om al op vier maanden te starten. Om te beginnen raadt onze cb zes maanden aan maar ze zeiden dat het kan vanaf vier en ten tweede die zijn niet alleswetend… ik krijg regelmatig dat ik mijn hoofd uit de boeken moet halen wat betreft wat het beste is voor dochtertje. Ik kan beter naar hen luisteren want boeken zijn niet de realiteit… die enorme druk om met vaste voeding te starten irriteeet me enorm. Zeker omdat iedereen die pusht niet weet waar ze het over hebben… De natuur en evolutie zijn veel wijzer als wij en zij hebben borstvoeding voorzien. ik heb wel nog een vraagje voor jou. Moet je voor de darmrijping bij een prematuur (34w) rekening houden met de werkelijke of gecorrigeerde leeftijd? Bedankt en keep up the good work!

    • De Groene Vrouw

      Dat is per kindje afhankelijk. Je kunt er ergens tussenin gaan zitten, ook lettend op de andere signalen die je kindje geeft (zie het eerste artikel over valse en echte bijvoedingssignalen) en hoe het gaat met hun vertering / ontlasting etc.

  • Else

    Nienke, bedankt voor het harde werk!

    Weet je wat hier meestal het probleem is? Kennis brengt verantwoordelijkheid met zich mee. Veel mensen hebben daar echt geen zin in.

    Mijn beste beredenering bij discussies over wat wel-of-niet wetenschappelijk bewezen is is altijd: Oké, er is nog discussie over of het kwaad kan, maar waarom zou ik het risico nemen?

    Dat smoort de zaken meestal wel in de kiem. Als ik daar dan nog overheen klap dat ik zelf nogal gevoelig ben voor eea en ik daarom geneigd ben risico’s wat serieuzer te nemen komt er meestal een: ‘ja, als je het zó bekijkt’…

    Maar goed, ik heb (nog) geen kinderen. Eerst zelf maar eens zorgen dat het eigen lijf gezond is, voordat ik een kindje al met 1-0 achterstand op de wereld plop, zoals destijds mijn eigen moeder gedaan heeft (neem het haar trouwens niet kwalijk, want wist zij veel, al die fancy onderzoekjes waren er toen nog niet – en anders had ze ze toch niet gelezen).

  • Lyzanne

    Even een reactie van de consultatiebureau kant (tenminste hoe ik persoonlijk als jeugdverpleegkundige handel omtrent dit onderwerp).
    Mijn vraag aan ouders is simpelweg: hoe denk je over het starten met bijvoeding en heb je daar nog vragen over aan mij?

    Geen opgelegde adviezen alleen ondersteuning daar waar er naar gevraagd wordt!
    Ik zal je link zeker delen met mijn collega’s zodat we ouders deze info kunnen geven als daar vraag naar is

    • De Groene Vrouw

      Fijn om te horen Lyzanne!
      We kunnen natuurlijk ook niet alle CB’s en verpleegkundigen op één hoop gooien :-)
      Fijn dat jullie in elk geval uitgaan van wat de ouders zelf belangrijk vinden. Helaas is dat nog niet op ieder CB zo… maar wat niet is, kan nog komen!

  • Ilse

    super artikel!
    ik woon in spanje en hier heb je gelukkig geen consultatiebureau en adviseerd de dokter en iedereen gewoon lekker exclusief borstvoeding niet eens water etc, en daarna na 6 maanden wanneer je baby geinteresseerd is proberen wat bijvoeding te introduceren :)
    goed artikel!
    as always 😉

  • Melany Brunings

    Toppie! In meerdere opzichten dan alleen “voeding”. De attitude van vooral goed gehersenspoelde systeemdenkers irriteert me mateloos.

  • Sarah

    Ik heb 1 vraag.. :-0 Borstvoeding/Kunstvoeding?
    Of gaat dit hele artikel niet op voor mensen die om wat voor reden dan ook minder lang borstvoeding geven?

    Goed artikel, dat sowieso!

    • De Groene Vrouw

      Kijk even bij het artikel over flesvoeding (link bovenaan in het artikel)!

  • Leonne

    Heb je er een lekker koekje bij genomen? Zou dik verdiend zijn in ieder geval. Dank voor de noeste arbeid. Sterkt mij weer om ook bij nummer 2, nu 3 mnd pas bij 6 mnd te gaan bijvoeden en zet mijn ambitie om ook nu 12 mnd bv te geven (ondanks een fulltime baan). Go Green Lady!

  • Inge

    Om gek van te worden toch!
    Onlangs met de allergoloog overleg gehad en begonnen met bijvoeden. Hij adviseerde inderdaad al een aantal producten vanaf vier maanden en alle andere producten vanaf zes maanden. Nu was mijn overleg tamelijk laat gepland, dus uiteindelijk een weekje voordat hij zes maanden werd gestart. En nu dus alles aan het geven. Geen Calvé pindakaas, maar wel Krekeltje pindakaas. En dus ook vis, ei en gluten (niet elke dag), om allergieën te voorkomen.
    Nu we dat al gegeven hebben (een paar weken nu), heeft het dan nog zin om de adviezen in je boek te volgen? Of is eventuele schade al geleden?
    Bedankt Nienke!

    • Annika

      Ik heb het zelfde advies gekregen voor onze jongste dochter. Onze middelste dochter heeft een heftige pinda en ei allergie. Nu ik de jongste voedt ben ik vanwege erge krampen begonnen me volledig koemelk en soya vrij te eten. Dus wordt mij ook aangeraden om met 4mnd ei en pinda te gaan geven. En ze is nu 14 weken… maar na het lezen van dit artikel twijfel ik toch weer of we dit moeten doen!

  • Myrte

    Heel informatief, en goed onderbouwd. Mij heb je overtuigd.

  • Angel

    Thank you!!!! Zowel bij de oudste als de jongste 6 maanden gewacht. Vast voedsel kunnen ze hun hele leven nog eten dus waarom zou je überhaupt willen starten met 4 maanden? Het gaat allemaal al zo snel.

  • Judith

    Top artikel weer, van een top vrouw gewoon lekker recht voor zijn raap. Ik verwijs altijd overal en iedereen door naar jou pagina.
    Aangezien je wordt doodgegooid met ‘op het consultatiebureau zeggen ze dit en dat…’ en ‘wij kregen vroeger ook met 4 maanden liga met sinaasappelsap, en we leven nog steeds’ en de voordelen die het zou moeten hebben bij reflux kindjes. En nu met die 2 studies over allergieën erbij, kon dat ook nog aan het rijtje worden toegevoegd.
    Heel veel mensen en natuurlijk baby’s zijn je heeeel dankbaar!

  • Ilse

    Ik ben blij te lezen dat je een update hebt met bron vermelding. Ik weet hoeveel werk zo iets is maar zeker informatief. Voor mij was de who richtlijn altijd al voldoende argument. Met name de verwijzing dat dit ook voor industriële landen geld (ik krijg zo even het meer terug gevonden welk artikel) vond ik interessant omdat ik wel eens het argument heb terug gehad dat de who norm met name is gericht op ontwikkelingslanden waar de hygiëne bij voedselbereiding slechter is.

  • Janine

    Good job!!

  • Annemiek

    Helemaal gelezen. Prettig en genuanceerd artikel. Ik ben (weer) om :). Wat vind je van de Petit studie? En het huidige advies van kinderartsen en allergologen om, zeker bij kinderen met een hoog risico op allergie, bepaalde allergenen eerder te introduceren? En hoe zou het komen dat veel baby’s toch ook via borstvoeding allergisch reageren meerdere voedingsmiddelen, terwijl het dan om verknipte eiwitten gaat?

    • De Groene Vrouw

      Heb je een linkje?

      • De Groene Vrouw

        Oh, en dat allergisch reageren op borstvoeding heeft te maken met de status van de darm (en de borst) van de moeder… we zien steeds meer moeders die een hyperpermeabele darm hebben en die zelf dus onverteerde eiwitten opnemen in hun bloed. Ook de tight junctions in de borst zijn dan vaak aangetast (leaky gut & leaky boob, hahaha) en voila: volledige eiwitten in je baby…

        • Annemiek

          Leaky boob 😂

          Maar duidelijk. En is daar als borstvoeding gevende moeder nog iets aan te doen?

          • Marjolein

            Hoi ik las even mee!
            Ik kreeg zelf (volgens mn ma) met 6 maanden hapjes. En 9 maanden borstvoeding.
            Toen ik zelf moeder werdt had ik altijd veel eiwit in mijn urine.
            Mijn baby had ook veel krampen en na wat research wat uitkwam bij de Groene Vrouw stopte de krampjes pas nadat ik koemelk-producten had opgegeven. Voor mij was het overduidelijk dat mijn lichaam eiwitten niet voldoende afbrak waardoor ze ook in mijn urine zaten, dus in mijn bloedbaan, dus in mijn melk.
            Toen hij een paar maanden oud was ben ik voorzichting begonnen zelf weer koemelk toe te voegen aan mijn eetpatroon, wat toen ook weer ging.
            Bijvoeding destijds begonnen met 5 maanden en 3 weken dankzij Groene Vrouw blog.
            Dus Annemiek, test het uit door bepaalde (koemelk) producten weg te laten en kijk of je baby er beter op reageert. Veel succes! :)

            Een dezer dagen hoop ik te bevallen, met deze zwangerschap is er echter geen eiwit in urine aangetroffen. Ben benieuwd of mijn lichaam dit nu echt zelf verholpen heeft…

  • Marloes

    Zo. Amen. En koffie, goed idee! :)

  • Gee

    Ontzettend bedankt voor de moeite die je genomen hebt om dit artikel te schrijven. In 2014 werd ik voor het eerst mama en daarna heb ik veel aan je artikel gehad. Ik wilde al 10 jaar mama worden. Dat duurde lang maar in die tussentijd las ik me wel al jaren in over opvoeden, borstvoeding en bijvoeding. Dus je eerste artikel was een heel fijne bevestiging op wat ik al dacht te weten. Vanaf dat punt verwees ik ook altijd iedereen naar dat artikel als ik een vraag voorbij zag komen over starten met vaste voeding (en ook standaard kreeg ik wel de opmerkingen dat dat niet klopte en je gewoon met 4 maanden moet beginnen. En waar je artikel dan op gebaseerd was. Of jij wel een expert bent etc. Dodelijk vermoeiend) je leert er op een gegeven moment niet meer op in te gaan. Als mensen het niet willen geloven, dan niet. Voortaan zal ik iedereen naar dit artikel doorverwijzen. En als ze dan nog steeds dwars liggen, so be it. Ik ben iig heel blij met deze uitleg (en met de vorige!) Dus nogmaals bedankt :) – inmiddels ook een dochter van bijna 8 maanden. Met 6.5 maanden langzaam begonnen met introduceren van voedsel.

  • Saskia ter Horst

    Dankjewel Nienke! Ik zal weer veel ouders en professionals naar dit artikel gaan doorverwijzen en heb hem net al gedeeld onder de babyconsulenten! Groetjes van Saskia – opleidingscoördinator Vereniging van Verpleegkundig Babyconsulenten Nederland

  • Daniëlle

    Dank u!!! Geniet van je bakkie!

  • Karin

    Top geschreven Nienke! Ik heb alledrie mijn kids pas vanaf 6 mnd bijvoeding gegeven. En dan ook nog heel voorzichtig, paar hapjes gekookte groente of fruit. Anders kwam het er bijna meteen onverteerd weer uit vanonder 💩 Ze deden het heel goed op borstvoeding, groeiden goed en bijna nooit ziek. Het CB liet ik gewoon lullen, het beste bewijs is toch een gezonde tevreden baby! Brood heb ik pas na de 1e verjaardag geintroduceerd, nergens voor nodig om dat eerder te doen. De oudste is inmiddels bijna 23, dus blijkbaar is er nog niet veel veranderd in de adviezen van het CB…😉

  • Marieke

    Amen en bedankt! 😀
    Toen mijn 3de kindje 6,5mnd (zo’n 5,5jr geleden ondertussen) was en weinig interesse in eten had, behalve borstvoeding, begon het CB zich ernstige zorgen te maken en vonden ze mijn manier van groente introduceren a la Raply methode “niet wetenschappelijk onderbouwd” en was dat de reden dat ze niet at. Maar op mijn vraag of potjes en gepureerd spul wel wetenschappelijk onderbouwd was keek ze heel raar 🤣.
    Toen ik een jaar later het advies kreeg om haar vooral koek te geven ipv soep om aan te sterken want van soep kom je niet aan… Sloot bij mij het boek CB definitief.
    Overigens hebben we nu een blije gezonde griet die alles eet, behalve gluten… Want dat is de boosdoener geweest… Iets met genen 😉
    Nienke ga vooral door bij ons ben je regelmatig onderwerp van gesprek en daar zijn de kinderen heel blij mee….. Alhoewel ik nu toch langzaam probeer om het poep onderwerp in ieder geval niet tijdens het eten de revu te laten passeren 🤣 …. En neeeee zeg nou niet dat dat bij jullie aan tafel wel het mag… Want dan luister ik even niet naar jou 😁

  • Josine

    Het leuke van dit systeem, bijvoeden vanaf 6 maanden, vind ik ook dat mijn dochter er toen pas aan toe was. Ik heb haar ooit met 5 maanden een stukje avocado gegeven (we deden Rapley), maar dat werkte ze meteen efficiënt weer naar buiten. Pas bij 6 maanden begon ze de stukjes voer echt interessant te vinden (en ongeveer drie weken later slikte ze ‘t pas door). Nu is ze anderhalf en eet ze lekker met de pot mee.

  • Colette

    Nou leuk dan schrijf ik even wat leuks. Niet dus. Bij alle 5 mijn kinderen heeft het consultatiebureau aangedrongen op bijvoeren vanaf 4 maanden! Zelfs als ik zei dat ik dat niet van plan was. Vanwege mijn extreme eczeem van vroeger. Was allemaal achterhaald. Al twijfelden ze bij sommige kinderen wel, ze schelen nogal veel in leeftijd 😅. Ik vind cb’s echt niet meer leuk. Gelukkig zijn we gestopt met vaccineren, dan vergeten ze je gewoon. Heel handig.

  • Marianne

    Dank je wel voor het schrijven van dit blog!
    Ik zal het nogmaals proberen bij het consultatiebureau. Toen ik de vorige keer naar je blog verwees kreeg ik een oogrol. Ik heb haar maar gezegd dat ik liever af ga op mensen die er voor gestudeerd hebben en er dus verstand van hebben. Ze kon mijn poging tot informatie overbrengen niet waarderen. Ik begrijp werkelijk niet waarom ze toch stug 4 maanden aan blijven houden. Maar goed… Ik blijf ook stug vol houden.

    • Maartje

      Wist je dat het bezoeken van een consultatiebureau vrijwillig is? Je bent niet verplicht om hun adviezen op te volgen of om je voedingswijze te verantwoorden. Misschien helpt dit je? Ps Ik heb trouwens het cb eens gevraagd waar ze dit advies op baseren (starten vanaf 4 mnd) het antwoord was ‘op wetenschappelijk onderzoek’. Die heb ik vervolgens opgevraagd uit interesse, en ze zouden mij die onderzoeken mailen zodat ik de kon lezen maar ik heb na 2x vragen nooit iets ontvangen.

  • Anoniem

    Nienke, dank je wel voor je uitgebreide verhaal! Mag ik zeggen dat ik het jammer vind dat je het gevoel lijkt te hebben om je te moeten verdedigen? Ik begrijp waar het vandaan komt. Ik heb geen toegang tot jouw mailbox, maar sommige reacties onder je blog zijn inderdaad al aanvallend genoeg. Dan wil ik niet weten wat er ook nog in je mailbox of via andere kanalen jou bereikt.

    Dat gezegd hebbende, ik ben persoonlijk ook blij met de onderbouwing. Als (statistisch) wetenschapper weet ik heel goed dat onderzoek feilbaar is. Ik geloof niet alles wat gevonden wordt, en ik wantrouw niet alles dat niet gevonden wordt. Desondanks lees ik graag bronnen, gewoon omdat ik dat interessant vind. En ik hou van gezond verstand, omdat dat soms – niet altijd! – minder feilbaar is dan wetenschap. Ja, echt.

    In ieder geval: ik lees voortaan lekker over jouw disclaimer heen. Niet omdat ik hem niet wil lezen, maar omdat ik heel goed weet dat jij je beseft de waarheid niet in pacht te hebben. Openstaan voor voortschrijdend inzicht is waardevol, en volgens mij doe jij dat meer dan voldoende. Ik hoop dat je dat vertrouwen zelf voldoende krijgt om zonder verdediging gewoon lekker zinvolle blogs te schrijven, zonder zo veel tijd en energie te hoeven besteden aan de verdediging daarvan.

    • Yagmur

      Geweldig wat een goed stuk! Ik ben expres laat begonnen met bijvoeding vanaf 8 of 9 maanden. Bij de eerste kindjes had ik erg veel problemen met borstvoeding en een kindje dat niet wilde groeien en met 4 maanden moest bijvoeden en van alle stress geen melkproductie meer had. Dus bij de andere kinderen heb ik het zo lang mogelijk uitgesteld dat bijvoeden.