GABA – rust, ritme & prikkelverwerking

GABA – rust, ritme & prikkelverwerking

GABA neurotransmitters

Ken je de term twired? Engelstaligen zeggen tired but wired: als je doodmoe bent, maar je tegelijkertijd zo ‘opgedraaid’ voelt dat je je niet kunt ontspannen. De neurotransmitter GABA heeft daar nogal mee te maken. Hoe zit dat precies – en hoe zorg je voor genoeg GABA?

 

Neurotransmitters

Laten we even beginnen bij wat neurotransmitters eigenlijk zijn. In je brein – maar ook op andere plekken in je lichaam – worden signalen doorgegeven. Die reizen via de zenuwcellen. Soms reist een signaal kleine stukjes (binnen je hersenen), maar soms legt het enorme afstanden af (bijvoorbeeld van je hersenen naar je vingers, om die een stukkie te laten typen). Daarom wordt de weg opgedeeld in meerdere zenuwcellen.

Tussen de ene zenuwcel en de andere (of tussen de zenuwcel en zijn eindbestemming: een spier of klier) is een kleine ruimte, synaps genaamd. Een impuls (signaal) kan niet zomaar over de synaps heen springen. Daar heeft het lichaam iets op bedacht: neurotransmitters.

Neurotransmitters worden bewaard in het uiteinde van de ene zenuwcel. Komt de impuls aan bij het uiteinde, dan wordt een bepaalde neurotransmitter vrijgegeven in de synaps. Daar prikkelt hij de volgende zenuwcel, zodat de impuls verder kan reizen. En zo voort, en zo verder, tot de impuls aankomt op de plaats van bestemming (de spier of klier), zodat de taak uitgevoerd kan worden.

Dit proces gaat enorm snel. Als je je lichaam voorstelt als een bedrijf met de hersenen als directie die de taken bedenkt, zijn de neurotransmitters als het ware het management die de taken rechtstreeks overbrengt aan het personeel (de spieren en klieren). Hormonen zijn dan de emails die rondgestuurd worden (en die er dus langer over doen om het einddoel te bereiken).

 

GABA

Neurotransmitters kunnen stimulerend of remmend zijn. GABA (voluit Gamma Amino Butyric Acid) is een remmende neurotransmitter, net als serotonine (de stimulerende nt’s zijn dopamine en acetylcholine). Remmend wil zeggen dat het een kalmerende stof is, die je uit de actie haalt en tot rust brengt. Het zijn als het ware de ‘uit’ knoppen, terwijl de stimulerende nt’s dus de ‘aan’knoppen zijn.

Zo zorgt GABA onder andere voor:

  • kalmte & stabiliteit
  • ritme & structuur
  • in control zijn, verantwoordelijkheidsgevoel
  • stressbeheersing & tot rust kunnen komen
  • een goede prikkelverwerking en een goed herstelvermogen

Als je net als ik makkelijk overprikkeld raakt, snap je dat met name de prikkelverwerking een ongelofelijk interessant dingetje kan zijn. En niet alleen voor jou en mij: in deze tijd waarin AD(H)D, HSP en andere afkortingen je om de oren vliegen, zou het natuurlijk best eens zo kunnen zijn dat (een gebrek aan) GABA hier iets mee te maken heeft…

 

Gedragskenmerken

Nog veel interessanter is dat de neurotransmitters niet alleen bepaalde eigenschappen met zich meebrengen, maar ook voor een groot deel je gevoel en gedrag bepalen. Wij zien gevoelens en gedragingen vaak als iets ongrijpbaars, bijna ‘zweverig’. Maar juist gevoel en gedrag worden voor een groot deel aangestuurd vanuit de neurotransmitters – gewoon door stoffen in je lijf dus. Natuurlijk spelen ook de je opvoeding, ervaringen en andere nurture zaken een rol, maar misschien speelt nature wel een veel grotere rol dan je denkt.

Wie heeft er geen uitspraken gedaan als ‘ik ben nu eenmaal een chaoot’ of ‘ik ben altijd al een zenuwpees geweest’? Dat zijn gevoelens en gedragingen die zeker iets te maken kunnen hebben met je eerdere ervaringen, maar die bijvoorbeeld ook een gevolg kunnen zijn van een gebrek aan neurotransmitters.

Zo kan een gebrek aan GABA zorgen voor onder andere:

  • angstigheid, nervositeit
  • emotionele instabiliteit, kort lontje
  • concentratieproblemen (hoi ADHD)
  • snel overprikkeld (hallo HSP),
  • gedachtenstormen (gedachten niet kunnen stilzetten)
  • chaotisch, niet kunnen ordenen, geen ritme

Tijdens de opleiding Neurotransmitters sprak ik een moeder die, net als ik, GILLEND GEK werd van haar kinderen. Ja, nee, dat hebben we allemaal wel eens, dat snap ik. Maar zij ervaarde net als ik dat de stemmen van de kinderen letterlijk pijn kunnen doen aan haar oren (zelfs als ze plezier maken). Dat je soms zo overprikkeld bent dat zelfs je partner die in een andere kamer zit (met de deur dicht) je al teveel kan zijn. En ja, ook (helaas) dat we daarom iets vaker uit onze slof schieten dan we eigenlijk zouden willen, puur omdat alles en iedereen ons (vrij letterlijk) op de zenuwen werkt na een drukke dag met veel prikkels. 1x raden op welke neurotransmitter we allebei laag scoorden…

Maar de neurotransmitters zijn niet alleen doffe ellende.
Als je voldoende GABA hebt (en een beetje leuke opvoeding) krijg je juist de positieve eigenschappen:

  • betrouwbaarheid & vertrouwen hebben
  • verstandig en degelijk, stabiel (ook in emoties)
  • georganiseerd en gestructureerd (ook in je eigen hoofd)
  • houdt van groepsactiviteiten, maar ook van persoonlijk contact
  • altijd beschikbaar voor advies en troost; rots in de branding-type

Klinkt beter, nietwaar? En interessant genoeg is een groot deel hiervan dus nature en geen nurture. Of beter gezegd: biologie, geen opvoeding. Want de neurotransmitters kunnen gedurende je leven nogal veranderen (en gelukkig heb je daar ook invloed op – waarover straks meer).

 

Lichamelijke kenmerken

Ook kan een gebrek aan neurotransmitters je lichamelijk beinvloeden. Zo kan een tekort aan GABA zorgen voor:

  • onrust, hoge spierspanning, kramp
  • duizeligheid, light-headedness
  • slapeloosheid, twired (niet kunnen slapen van vermoeidheid)
  • houterig bewegen, minder vloeiende motoriek, verlies van ritmegevoel bij dansen etc.
  • verergering van darmproblemen (vaak boeren, buikpijn, PDS-klachten)
  • traag herstel na verwondingen of lichamelijke activiteit

Nu is het altijd handig om te weten dat al deze gebrekskenmerken (zowel de lichamelijke als de psychisch-emotionele) ook nog tig andere oorzaken kunnen hebben. Herken je veel uit deze lijstjes, dan is het dus goed om uit te zoeken of een GABA-gebrek misschien de oorzaak is – maar je kunt daar niet blind van uit gaan zonder gedegen onderzoek!

 

Oorzaken van een gebrek

Goed. Stel je dus voor dat je wél een GABA-gebrek hebt.
[De onvermijdelijke vraag is natuurlijk: hoe kom je daar achter? En het onvermijdelijke antwoord: je kunt het zelf uitvogelen, maar een gespecialiseerd therapeut kan je er waarschijnlijk een stuk sneller, professioneler en gerichter mee helpen. We hebben er zeg maar niet voor niets jaren voor gestudeerd.]

Hoe komt je aan zo’n tekort? Er zijn veel oorzaken voor te bedenken (die ik hier niet allemaal kan noemen), maar het is in ieder geval goed om te weten dat de neurotransmitters ook maar ‘gewoon’ uit voedingsstoffen bestaan. Zo wordt GABA gevormd uit glutamine. Voor die omzetting zijn co-factoren nodig, zoals magnesium, mangaan, B6, B12 en taurine.

Bij een tekort aan één van die stoffen, kan de vorming van GABA dus minder optimaal plaatsvinden. En zoals ik al eerder schreef: een gebrek aan zo’n voedingsstof heb je sneller dan je denkt. Reken maar eens uit hoeveel magnesium je echt binnenkrijgt op een dag… Ondanks wat het Voedingscentrum ons vertelt, komen tekorten echt veelvuldig voor (niet alleen voor magnesium, maar ook voor veel andere voedingsstoffen). Het zijn alleen niet zulke ernstige tekorten dat je er een directe gebreksziekte van krijgt.

Nee, we lopen niet massaal rond met scheurbuik van een vitamine C-gebrek. Maar lichte tekorten komen bij veel mensen voor, zonder dat ze het zelf in de gaten hebben (en zelfs zonder dat het duidelijk uit onderzoeken komt – maar dat is een ander verhaal). De indirecte gevolgen van een gebrek aan een aantal voedingsstoffen, kunnen zoals je ziet wel behoorlijk impact hebben. Hoeveel van ons zijn niet moe, gestresst, hebben darmproblemen of voelen zich simpelweg niet optimaal? Nutrients matter, people!

Anyway. Een gebrek aan één (of meerdere) van de voedingsstoffen waaruit GABA wordt opgebouwd of die nodig zijn voor het vormen ervan, kan al snel zorgen voor een gebrek aan deze belangrijke neurotransmitter – en daarmee voor de minder toffe geestelijke en lichamelijke zaken die je hierboven ziet staan.

 

Hoe zorg je voor meer GABA

Er bestaan GABA-tabletten op de markt, maar als je darmen hun werk goed doen, kun je die niet opnemen. GABA is namelijk te groot om als geheel door de darmwand te worden opgenomen. Bummer.

Dit zijn de dingen die je wel kunt doen om je GABA terug op peil te krijgen:

  • Zorg dat je voedingsstoffen op orde zijn
    Glutamine(zuur), magnesium, mangaan, B6, B12, taurine dus.
  • Zorg dat je darmflora leuk meedoet
    Bepaalde bacteriën eten de voedingsstoffen die nodig zijn voor de vorming van GABA; die kun je dan dus innemen zoveel je wilt, maar je kunt ze nooit gebruiken. Heb je kenmerken van een GABA-tekort én darmklachten? Dan is het de moeite waard om die aan te pakken. Dat kun je zelf, en anders helpen we je er graag bij!
  • Breng ritme aan in je leven
    Plan je activiteiten zo dat ze ritme geven aan je dag en week.
    Let op de seizoenen en ga naar buiten om ze écht te beleven.
  • Doe ritmische oefeningen
    Ritmische bewegingen stimuleren de aanmaak van GABA.
    Zweten is niet nodig maar ritme wel; ga dus dansen of eh, iets anders dat ritmisch is en leuk 😉
  • Lichamelijk contact is sowieso een goede
    Oxytocine zorgt voor de afgifte van GABA!
  • Zorg voor rust en kalmte
    Let op je ademhaling, doe ontspanningsoefeningen.
    Luister naar kalmerende muziek.

Er zijn talloze supplementen en kruiden die je meer GABA beloven. In sommige gevallen kan dat handig zijn, maar ik vind dat het terrein van een specialist of geschoold therapeut. Wil je zelf aan de slag, dan denk ik dat je met bovenstaande zaken echt al heel wat in handen hebt. En ja, je leven veranderen is moeilijker en vervelender dan een pilletje slikken. Maar het is wel de basis.

Je kunt GABA overigens niet los zien van de andere neurotransmitters. Maar daar vertel ik je een andere keer over!

 

De vraag van vandaag:
Hoe ga jij om met ritme en prikkels?
Vertel het ons in de reacties!

Veel van de informatie uit dit artikel komt uit de bijscholingen die ik heb gevolgd over neurotransmitters bij Edwin Wiersma (Stichting Ortho Health Foundation), Yvonne van Stigt (Oergezond) en Dirk Zoutewelle (Cell Care Academy)

Reageren? Gezellig!

Reacties (10)

  • Els

    Hoi,
    Je schrijft dat je voedingsstoffen op orde moeten zijn, onder andere B6.
    Nu slikte ik dit tot voor kort vaak als aanvulling.
    Tot ik dit las: https://radar.avrotros.nl/uitzendingen/gemist/05-09-2016/de-gevaren-van-vitamine-b6/
    Nu ben ik er zo goed als mee gestopt. In mijn supplement zat meer B6 dan de Gezondheidsraad aanbevolen heeft.
    Wat is jouw mening hierover? Kun je een supplement met B6 (dagelijks) blijven slikken of niet doen omdat het al genoeg in je eten zou zitten en het dus schadelijk voor je kan zijn?

  • Laura

    Neurotransmitters en hun onderlinge invloed is ingewikkelde kost.
    Van dopamine en in mindere mate serotanine wordt aangenomen dat ze betrokken zijn bij adhd. Niet in eerste instantie van gaba.
    Als je van de een te weinig hebt, heb je weer teveel van de ander. Het gaat altijd om balans. Dus op die manier zijn alle neurotransmitters wel ergens bij betrokken. Ik heb bedenkingen bij lijsten met kenmerken en problemen bij een enkele neurotransmitter. Het meten van de mate waarin een neurotransmitter aanwezig is, kan nog helemaal niet betrouwbaar toch?

    • De Groene Vrouw

      Precies zoals je zegt: het is ingewikkeld. Ik pretendeer dan ook niet dat dit het enige stukje van de puzzel is 😉 maar GABA speelt wel degelijk een rol in ADHD-achtige symptomen – en ADHD op zich is al minimaal 3 blogposts waard, dus dat is voor nu even alles wat ik erover zeg.

      Als je goed leest, schrijf ik ook dat het niet zo is dat een tekort aan 1 neurotransmitter al deze problemen veroorzaakt, noch dat je een tekort hebt aan GABA als je veel van deze kenmerken hebt. Je kunt dat nu eenmaal niet vaststellen op basis van alleen symptomen – maar die kunnen je wel in de richting wijzen van de juiste onderzoeken.

      Het onderzoeken van de hoeveelheden neurotransmitters kan op twee manieren:
      – met een Bravermantest (snel & gratis maar minder betrouwbaar, hoewel je er ongelofelijk veel informatie uit kunt halen en het heel werkbaar is in de praktijk)
      – met een labtest in bloed of urine (duurder maar dan heb je wel exacte cijfers, voor de situaties waarin dat belangrijk is).

      Ik schrijf nog wel eens een artikel over de beschikbare neurotransmittertesten.

      • Annemarie

        Ik ben heel sceptisch over het nut van neurotransmittertesten , na alles wat ik gelezen heb over dit onderwerp. Ten eerste meten die testen niet het gehalte aan neurotransmitters in het brein en er is wetenschappelijk nog nooit een verband aangetoond tussen de niveaus van de NT in het brein en die in de rest van het lichaam. Ik las eens een onderzoeksconclusie ( PubMed 2010, Marty Hinz etal.) die aangaf dat er geen verband was tussen het gehalte aan NT’s in de urine en die in het brein.
        Ten tweede verandert het gehalte van iedere NT constant en héél snel . Er zijn wel eens testen gedaan bij proefpersonen , bv. ieder half uur, en daaruit bleek dat de niveaus van de diverse NT’s steeds weer veranderd waren. Alleen al de inhoud van je gedachten verandert het gehalte aan bepaalde NT’s .
        En verder zijn er tot op heden nog geen wetenschappelijk vastgestelde normen voor wat de ideale niveau’s van diverse NT’s zouden zijn. Dus persoonlijk zou ik er geen geld of tijd aan uitgeven , en toch maar vooral varen op de aanwezigheid van bepaalde symptomen en kenmerken.

  • Annemarie

    Leuk dat je je waagt aan de ingewikkelde materie van de neurotransmitters ! . Strict genomen klopt het niet dat neurotransmitters te verdelen zijn in exciterende ( stimulerende) en inhiberende(remmmende), omdat de neurotransmitters zelf geen reactie opwekken in een cel , maar ik vind dat je het proces in de eerste alinea heel toegankelijk uitlegt!
    Vooral de interactie van verschillende typen neurotransmitters maakt het volgens mij lastig om grip te krijgen en positieve invloed uit te oefenen op deze breinprocessen .

    Heb zelf ruim 20 jaar te maken met vrij stevige me/cvs symptomen , en ben daardoor dus ook al jaren aan het uitpluizen/uitproberen of en hoe ik GABA (oa.) kan beinvloeden. De meeste dingen die jij noemt doe en deed ik al ( supplementen, leefstijl, darmen) maar met weinig tot geen effect tot op heden. Een ingewikkelde puzzel. Inmiddels weet ik dat het zeker niet alleen gaat om ‘kalmeren’ van het zenuwstelsel, maar meer om ‘reguleren’ . Verstoring van het zenuwstelsel kan in veel gevallen van chronische aandoeningen als me/cvs al begonnen zijn in een heel vroege fase van het leven. Bv. door traumatische dan wel enorm stressvolle gebeurtenissen , die kunnen zorgen voor een verstoorde natuurlijke fight/flight óf freeze respons .
    Ik ben helemaal met je eens dat het experimenteren met GABA supplementen het beste onder begeleiding van een goed geschoold therapeut kan plaatsvinden. Hooggedoseerde supplementen kunnen , net als reguliere kalmeringsmiddelen de natuurlijke aanmaak behoorlijk verstoren.

    • Lay

      Interessant Nienke, dank!! Ik denk dat ik ook een enorm GABA tekort heb gehad (en deels nog heb). Ik herken mij absoluut in wat je schrijft.
      Absoluut Annemarie, door hooggedoseerde supplementen kun je de boel absoluut ontregelen. Bij mij door twee 5HTP pillen van Solgar. Daardoor is alle ellende begonnen.
      Heb je weleens Yin Yoga geprobeerd Annemarie? Het zet als het ware je parasympathisch zenuwstelsel aan. Het brengt balans. Mij heeft het echt énorm geholpen bij mijn vermoeidheid en het vinden van rust.

      • Annemarie

        Lay, bedoel je dat je letterlijk door inname van twee 5htp pillen ontregeld bent geraakt? Of door een bepaalde periode die dosering in te nemen ? Ik heb onder begeleiding wel een aantal maanden 5htp ( en ook l -theanine ) geprobeerd maar ervoer geen verbetering , noch verslechtering.
        Ja, ik ken Yin Yoga, heb een proefles bij mij om de hoek gedaan, maar het bleek te zwaar voor me te zijn. Ik hoop thuis op eigen houtje ( met you tube) dergelijke oefeningen nog weer eens op te pakken.

        • Lay

          Annemarie, ja echt door 2 (of 3, het is inmiddels 5 of 6 jaar geleden dus heb het ook wat verdrongen) pillen. Ik ben toen gelijk weer gestopt. Ook maanden nachtmerries gehad en daarna jaren lang een verstoorde slaap (soms sliep ik nachten niet). Toevallig had die vrouw die het mij adviseerde ook l-theanine aan me verkocht tegelijkertijd.
          Jammer dat de yin yoga te zwaar was. De ene yin les is de andere niet. Het is ook afhankelijk van wie het geeft. Zelf yin yoga doen is een goed idee. Er staat een les op youtube van Esther Ekhart (yin yoga for the spine) die heel toegankelijk is. Je kunt houdingen altijd korter doen. Na elke houding een paar minuten liggend navoelen. Het kan wonderen doen voor je lijf. Ik zweer erbij. Supplementen waar ik trouwens ook veel aan heb gehad zijn teunisbloemolie en alfa liponzuur. Succes met je zoektocht! Blijf geloven in het zelfherstellend vermogen van je lijf!

          • Annemarie

            Dank voor je tips en je bemoediging . Ja, de veerkracht van het lichaam is groot, dus ik blijf geloven in verbeteringen. Ben nu bezig met een online ‘training’ van Irene Lyon ; Somatic Experiencing/Feldenkrais/Nervus Vagus etc. Alle goeds ook voor jou!

    • De Groene Vrouw

      Ja, het blijft altijd zoeken om het ‘exacte’ proces goed uit te leggen aan mensen die misschien nog nooit van een neurotransmitter hebben gehoord 😉 Ik doe mijn best, maar 100% kun je het toch niet doen, want daar is het gewoon te ingewikkeld voor. Dit blog is er vooral om mensen bewust te maken dat er zoiets bestaat als neurotransmitters en dat die invloed hebben op hoe je je voelt en hoe je functioneert, dus ik wilde het een beetje simpel (= bijna automatisch kort door de bocht) houden…