Grasgevoerd

Grasgevoerd

46491691_2319285221478136_8599289941303754752_n (1)

Op de kleuterschool leerde je het al. Wat eet een koe? GRAS! Vraag dit aan de gemiddelde Nederlander, en ze zullen hetzelfde antwoord geven. Een koe eet gras. Dat weet een kind.

Maar de realiteit is doorgaans minder groen. De meeste koeien in Nederland eten namelijk geen gras. Of niet alleen maar gras. Ze krijgen maïs. En soja. En ‘brok’. Dat heeft nogal effect op de gezondheid van zo’n dier – en als jij het vlees van zo’n koe eet, heeft het ook invloed op jouw eigen gezondheid. Daarom vandaag: waarom ‘grasgevoerd’ zo belangrijk is – en waar je dat dan haalt (nee, je hoeft niet met je speer de uiterwaarden in).

 

Gras, kruiden & boomschors

Je zou het misschien niet zeggen met ons Oerhollandse beeld van ‘de koe in de wei’, maar koeien zijn van oorsprong bosdieren. Goed, bos- en heidedieren dan. Een koe in de oertijd zag er heel wat anders uit dan de zwartwitte dames bij ons in de wei; ze waren in ieder geval hariger en ze hadden hun hoorns nog. Oerkoeien houden zich in leven met gras en kruiden als ze die konden vinden, maar ‘s winters ook met boomschors en houtige delen van struiken. Dat kunnen ze, omdat een koe vier magen heeft en een serie enzymen waar wij als mensen alleen maar jaloers op kunnen zijn. Of nou ja, theoretisch dan. Want een koe is een koe en een mens is een mens en daar hoeft niemand jaloers over te worden. Bovendien: wie wil er nu boomschors eten?

Toch is zo’n ‘oerkoe’ heus een gelukkig beest. Jazeker: IS. Want ze bestaan nog steeds. Misschien niet meer helemaal exact hetzelfde als de dieren die honderdduizenden jaren geleden werden nagetekend op grotwanden – maar in elk geval een robuust en harig rund – met hoorns. En ze eten nog steeds gras. En wilde kruiden.

De meeste koeien in Nederland eten helaas nog maar weinig gras. Ze staan op stal, en eten daar maïs, soja, tarwe en krachtvoer. En misschien wel wat hooi. Zelfs de koeien die je wél in de wei ziet staan, staan daar over het algemeen niet het hele jaar door. ‘s Winters worden ze op stal gezet om daar afgemest te worden op krachtvoer. Er zijn maar weinig koeien die echt het hele jaar gras mogen eten…

 

Graangevoerd

Wat koeien van nature in ieder geval niet eten, is graan. Of soja. Een wilde koe zal heus een paar aartjes graan wegkauwen als ‘ie ze tegenkomt. Daar doet zo’n koe niet moeilijk over. Het probleem ontstaat pas als je een koe grote hoeveelheden graan of (soja)bonen geeft. Of mais. Of andere dingen waar haar lijf niet op gebouwd is.

Dat ze die dingen toch te eten krijgen heeft te maken met, nou ja, geld. Begrijp me niet verkeerd: ik geloof echt dat veehouders het beste voor hebben met hun dieren. Maar ik denk wel dat er verschil is in denkkader. Want: ‘het beste’ voor wie? Koeien worden geacht om veel meer te produceren dan vroeger. Of het nu melk is of vlees: we willen er meer van per koe. Daardoor wordt een koeienleven in feite topsport. Een gemiddelde melkkoe kán niet eens meer overleven op alleen gras: als ze geen krachtvoer krijgt gaat ze ten onder aan de enorme hoeveelheden melk die ze produceert. Ze kan niet minder produceren, want ze is er speciaal op gefokt om liters en liters melk te geven. Een vleeskoe kan misschien wel overleven zonder krachtvoer maar ja, hoe meer kilo je van een koe haalt, hoe meer geld die oplevert – en dus kun je ‘m maar beter lekker groot laten worden. En lekker groot, dat wordt een koe (net als een mens) van lekker veel graan en maïs.

 

Milieuaspecten

Ik heb hier te weinig ruimte om heel diep in te gaan op alle mileuaspecten van vlees. Het is duidelijk dat bio-industrie-vlees in elk geval een slechte keuze is op dit punt. Zo wordt het grootste gedeelte van de (nogal schadelijke) sojateelt wereldwijd gevoerd aan koeien – en dat is niet iets waar je aan bij wilt dragen. Ook van de medicijnen die in de reguliere veeteelt (noodgedwongen) gebruikt worden, komen resten terecht in ons oppervlaktewater. En koeien die op stal staan, stoten niet een beetje methaan uit…

Zelf geloof ik (na alle research die ik heb gedaan) dat het eten van vlees een onderdeel kan zijn van een gezonde natuurlijke kringloop – mits het dier waar dat vlees aan zit, zelf op een natuurlijke manier heeft kunnen eten. Een koe die gras en kruiden eet, doet iets heel bijzonders: ze maakt voedsel dat geschikt is voor mensen, van iets dat voorheen niet geschikt was voor menselijke consumptie (namelijk gras). Doet ze dat op een terrein dat niet geschikt is voor de teelt van andere gewassen, dan heb je dat terrein dus met een tussenstap ontsloten voor consumptie. Bovendien maakt ze datzelfde, eerder misschien niet al te vruchtbare, land met haar mest steeds vruchtbaarder. Win-win.

 

Koeigezond

Het klinkt heel logisch, en dat is het ook: een gezonde koe levert producten (melk en vlees) met een gezondere samenstelling dan een ongezonde koe. En als wij die producten eten, is dat voor ons dus ook gezonder. Zo bevat vlees van grasgevoerde koeien een betere verhouding aan verschillende verzadigde vetzuren (lees: meer gezonde verzadigde vetten). Het heeft ook meer Omega-3-vetzuren dan vlees van graangevoerde koeien.

Koeien die in het wild kunnen grazen en veel verschillende planten hebben om uit te kiezen, worden zelfs minder snel ziek: onderzoek wijst uit dat ze zelf instinctief de geneeskrachtige kruiden kiezen die goed voor ze zijn op het moment dat ze een bepaalde kwaal hebben; de rest van de tijd laten ze die kruiden links liggen.

Tot slot mogen koeien in het wild, op hun eigen tempo groot worden. Je staat er misschien niet bij stil, maar als een dier opgejaagd wordt om zo snel mogelijk groot te worden, is dat niet speciaal goed voor haar gestel. Koeien die op een natuurlijk tempo volwassen mogen worden, groeien uit tot robuuste runderen, met een sterk immuunsysteem (waardoor ze ook weer minder vaak ziek worden).

Omdat ik je nog veel meer wil vertellen vandaag, kan ik hier helaas niet alles opschrijven over de gezondheidsaspecten van grasgevoerd vlees. Ik weet daar namelijk aardig wat over; meer dan in één blog past. Wil je dat nu heel graag een keer horen? Zaterdag 15 december 2018 geef ik er een lezing over bij de open dag van SchotseHooglanders.nl! Meer info & tickets vind je hier.

 

Vlees van wilde koeien

Goed. Vlees van koeien die gras en kruiden hebben gegeten. Dat haal je niet zomaar bij de supermarkt. Maar waar dan wel? Ik schreef al eens eerder over Online Vleesch. In Nederland zijn er gelukkig best wat online aanbieders van ‘gezond vlees’.

www.schotsehooglanders.nl heb ik al genoemd; daar ben ik dus volgende week zaterdag! Hun kudde – jawel – Schotse Hooglanders (en Herefords) loopt op de oevers van het Leekstermeer in Groningen. Een echte ‘oerkoe’, met hoorns en van die lange haren. De kudde onderhoudt het natuurgebied en eet 100% gras en kruiden. Kalfjes lopen het hele jaar bij de moeder, en de kudde is een grote, gezonde familie. Naast allerhande rundvlees koop je er ook antibioticavrije kip, vlees van buitenvarkens en rauwmelkse kaas. De dieren worden op een rustige manier geslacht en het vlees wordt niet tot nauwelijks bewerkt (en als het bewerkt wordt, alleen met natuurlijke ingrediënten). 15 december 2018 kun je dat met eigen ogen komen bekijken!

Een andere fijne aanbieder is De Woeste Grond. Eugénie en Léon vinden het belangrijk dat van A tot Z bekend is welke weg het vlees aflegt; van dier tot consument. Zij hebben geen eigen kuddes, maar kopen verschillende soorten vlees in bij boeren die ze goed kennen. Ook deze dieren worden op een rustige manier geslacht en het vlees wordt bereid in hun eigen slagerij.

Van De Woeste Grond kreeg ik een prachtig pakket vlees om uit te proberen. Zo’n pakket komt gewoon met de post. Het vlees is diepgevroren en wordt ingepakt in beschermende folie, met aan de binnenkant een aantal pakketjes droogijs. Zo komt het vlees net zo diepgevroren bij je aan als het de slagerij verliet. Thuis bewaar je het dan ook gewoon in je vriezer, tot je het nodig hebt. Dat is overigens vreselijk handig, om altijd vlees (en groenten) in de vriezer te hebben – voor de momenten dat je geen zin hebt om naar de supermarkt te gaan…

Ik kreeg een prachtig pakket van Eugénie, met veel verschillende soorten vlees. Kip, rund, varken, en schaapsvlees. Ik heb ze nog niet allemaal uit kunnen proberen – maar de bijzondere schaapschipolataworstjes hoefden niet terug de vriezer in en heb ik uit nieuwsgierigheid dezelfde avond nog geprobeerd.

Oordeel: heerlijk! Ik denk dat ‘echt vlees’ misschien een beetje wennen is voor mensen die tot nu toe alleen supermarktlapjes gewend zijn. De dieren hebben buiten allerlei kruiden gegraasd, en dat proef je terug in het vlees. Een krachtige smaak, maar wát lekker! En wat voor groenten geldt, geldt ook voor vlees: hoe meer smaak, hoe meer gezonde stoffen erin zitten. Je ziet het ook terug aan de kwaliteit van het vlees. De kipdijfilet spettert bijvoorbeeld niet in de pan, en krimpt al evenmin (twee tekenen dat je te maken hebt met plofkip, soms ingespoten met water om het zwaarder te maken). Het resultaat is een stevig (maar zeker niet taai!) kippetje op je bord, vol smaak en met een fijne bite. Ik weet niet zo goed hoe ik het moet omschrijven: mals, maar niet uit elkaar vallend zacht alsof er geen spiertje in zit (wat ik vaak het geval vindt bij plofkip). Gewoon: een dier dat goed geleefd heeft…

Bij de Woeste Grond vind je nog veel meer soorten vlees-van-goede-oorsprong. Maar liefst drie soorten rund, biologisch varkensvlees, polderhoen, wild (in het seizoen), maar dus ook schaapsvlees en zelfs ‘Woeste Vis’ zoals rode poon en wilde zalm. En wat mij vooral erg aanspreekt: ze verkopen het ‘hele dier’. Niet alleen de mooie lapjes en filets dus, maar ook het orgaanvlees en de botten. Van die laatste trek je een mooie bouillon en het is absoluut de moeite waard om daar een paar kilo van mee te bestellen. En orgaanvlees, wat we niet meer zo gewend zijn te eten, is in feite superfood: het bevat ongelofelijk veel voedingsstoffen.

Beide bedrijven hebben het hart op de goede plek zitten, en dat spreekt me aan. Ik denk dat we het echte contact met ons voedsel, en waar het vandaan komt, weer moeten herstellen. Pas dan snap je hoe belangrijk het is om écht gezond te eten. Waarom ‘paleo’ met kiloknallers nergens op slaat. En waarom je gewoon geen ruimte hebt voor de zoveelste kerststol: daar moeten namelijk al echte voedingsstoffen zitten…

 

Goed. Ik hoop dat ik jullie weer een stukje op weg heb geholpen met het waarom & waar van natuurvlees. Wie zegt trouwens dat je mooi, luxe vlees niet prima als kerstcadeau kunt geven? Ik weet in ieder geval wat wij eten deze Kerst: deze heerlijke runderrollade

En wil je meer weten over hoe gezond grasgevoerd is, én wat je nog meer kunt doen om gezond de feestdagen door te komen? Dan hoop ik je volgende week te zien bij de open dag van SchotseHooglanders.nl!

De vraag van vandaag:
Eet jij grasgevoerd vlees?
Vertel het ons in de reacties!

 

Fotocredits: Martijn van Dellen Fotografie voor schotsehooglanders.nl

 

Reageren? Gezellig!

Reacties (12)

  • Lilian

    Mooi stukje! Vroeg me meteen af of de runderen van de groene slager ook grasgevoerd zijn.., Ga ik eens navragen… Verder maak ik graag bottenbouillon. Eerst zette ik gewoon botten met water op, heerlijk! Als het afgekoeld was, was het soms helemaal gelei geworden. Heerlijk vind ik dat. In jouw boek las ik dat het een goed idee is om er appelazijn bij te doen, zodat de mineralen beter uit de botten getrokken worden. Maar nu geleerd hij niet meer.. (in de 2 keer dat ik dat gedaan heb) Kun je hier iets over zeggen! Zit er dan ook daadwerkelijk minder gelatine in de soep? Is het dan een keuze, of mineralen, of gelatine?
    Hoor je graag, groetjes Lilian
    En geweldig boek! Zo blij mee, beste kado van 2018!

    • De Groene Vrouw

      Ik zie niet echt een reden waarom de azijn zou moeten voorkomen dat hij geleert… bij mij blijft hij gewoon geleren. Het kan zijn dat bepaalde merken appelciderazijn meer enzymen bevatten waardoor de gelatine niet stijf wordt. De gelatine-eiwitten zitten er dan natuurlijk nog steeds in, maar het stijft niet op. Je hoeft dus niet te kiezen, en als je per se een dikke blubber wilt 😉 kun je kijken of het lukt met een ander merk azijn en wat minder azijn…

      • Lilian

        Zal wat minder doen, zie nu ook 2 theelepels staan 😅 dank voor je reactie!

  • Ilse

    Ik kom geregeld bij de boer achter de ravenswaard kaas. Zijn koeien staan ‘s winters wel op stal (het weiland is laag gelegen dus water blijft er lang in staan en dan trappen de koeien de wei kapot) maar ze krijgen dan grotendeels hooi uit eigen wei. Pasgeboren kalfjes mogen eerst een tijdje bij hun moeder blijven en krijgen als ze apart staan gewoon hun moeders melk (geen poedermelk dus!) Natuurlijk kan het altijd beter, maar ik vind dat deze boer best goed bezig is en ik vind het fijn dat ik gewoon op hun terrein kan zien hoe het er aan toe gaat. Hun kaas maken ze zelf zonder toevoegingen en op de boerderij verkopen ze het vlees de koe die zo nu en dan eens naar de slacht gaat omdat ze oud is. Omdat de familie kan leven van de kaasproductie kunnen ze toe met een voor deze tijd kleine hoeveelheid koeien. Vind ik ook fijn want zo kent de boer zijn koeien tenminste nog en ziet hij wat elk nodig heeft. En het is gewoon een leuke familie om boodschappen bij te doen :)

  • Karin

    Ik mis de woeste grond. We zijn naar Duitsland verhuisd en ik heb hier nog geen producent a la woeste grond gevonden (gelukkig wel grasgevoerde kippetjes).

    Maar ik wilde je vooral bedanken voor dit leuke blog. Je schrijft inspirerend en ik heel grappig; hou ik van !

  • Suzanne

    Ik bestel wel eens bij wildernisvlees.nl. Je stelt zelf je pakket samen, eens per maand wordt het vlees geleverd. Je moet het vlees afhalen bij een ophaalpunt. Er is keuze uit verschillende soorten rund en ze hebben ook wel eens konikpaard.
    Onlangs heb ik ook eens vlees besteld bij koopeengeit.nl. Geitenkaas is heerlijk, maar die bokjes, daar moet ook wat mee. En die worden dus netjes in stukjes thuisbezorgd. Koopeengeit is een initiatief van Joris Bijdendijk, de chefkok van het Rijksmuseum. Naast koopeengeit is er ook een webshop koopeenkoe, koopeenvarken, koopeenkip en koopeenkalkoen. Allemaal eerlijk vlees van beesten die een zo goed mogelijk leven hebben gehad. Elk verkocht dier is traceerbaar, je kan kijken bij welke boer het vandaan komt. De dieren worden pas geslacht als ze helemaal verkocht zijn, daarom duurt het wel even voordat je het vlees in huis hebt.

  • Stella

    Ook biologische koeien mogen het hele jaar op stal staan. Nu is op stal staan wel een nietszeggende term geworden, want je hebt stallen en stallen. Veel stallen zijn een overdekte ruimte geworden, waar eventueel zeildoeken opgetrokken kunnen worden tegen weer en wind. Als het goed is, staan koeien niet meer aangebonden. Een leuke variant is de heuvelstal, waar koeien op een enorme stroberg staan en de poten goed kunnen gebruiken met omhoog en omlaag lopen.

    Je hebt vaker over dit soort vlees geschreven en ik heb vaker naar leveranciers gezocht. Paar jaar geleden kwam ik zo op een biologische kippenboerderij met vrije uitloop. Er was een webcam bij, dus ik dacht daar eens te gaan kijken. Klep viel open, dacht even naar een legbatterij te kijken. Met Google-sateliet zag ik geen uitloop, in elk geval geen grasveld aansluitend aan de vermoedelijke stal. Tja, je hebt biologisch en biologisch. Dat maakt biologisch zo verschrikkelijk ondoorzichtbaar. Bij AH zit het op het randje vanwege de lage prijzen. Maar je kan niet automatisch zeggen dat het duurdere vlees van Ekoplaza zoveel beter is. Korte tijd stond er op de vleesverpakking informatie als land van fokken, land van slachten en land ven verkoopklaar maken. Dat ging dus inderdaad om 3 verschillende landen. Ja, biologisch vlees.
    Zag trouwens ook bij een boer die pakketten varkensvlees verkoopt een filmpje van zijn varkens. Dat was even een verrassing: jonge varkens die rondhollen en graag zo avontuurlijk mogelijk, dus dwars door de struiken op een kleine verhoging. Dat was heel andere koek dan de hysterische biggen in betonnen bakken.

    Inmiddels heb ik gezien dat er een uitstekend begrazingssysteem is waar de grond gezond bij blijft. Eerst de koeien over een afgeperkt stuk land. Als ze opgeschoven zijn naar het volgende stuk het eerste stuk beweiden door kippen of varkens. Of eerst kippen en dan varkens. De kippen eten een deel van het achtergelaten groen op en pikken maden, insekteneieren, allerlei ongedierte op. Ze trappelen de mest goed in de grond. De varken eten alles wat al of niet eetbaar is en wroeten de hele boel om terwijl ze het land ook bemesten. Het gras komt weer snel en gezond op, samen met de kruiden. Heel anders dan met de koeien een groot deel van het jaar op stal. De weide wordt dan niet meer belopen, ongedierte en onkruiden worden chemisch gehinderd en de muizen graven holen dat het een lust is, zodat het riskant wordt om daar rond te lopen.

    De boeren worden zo op de huid gezeten, dat de boer dichtbij (binnen mijn fietsafstand) alleen nog voor een paar gelukkigen bestaat.
    Mijn problemen met bestellen: ik heb geen diepvriezer en ik wil bezorging via een pakketservicepunt. Het vriesvak is te klein voor een compleet pakket en er was een tijd waar je gewoon het gewenste pakketserviceadres opgaf, maar dat is voorbij. Het werkt nu alleen als de verzender daar een contract voor heeft. Zo niet, dan wordt het door het servicepunt teruggestuurd zonder dat je daarover geïnformeerd wordt. Er werd me zelfs verteld dat het er nooit geweest is, terwijl Track & Trace de bezorgtijd vermeldde.

    • De Groene Vrouw

      Dat is nogal een epistel, Stella… niemand kan natuurlijk verantwoordelijkheid nemen voor de track& trace, behalve PostNL. Daar hebben de webwinkels zelf geen invloed op (behalve een goede verzendpartij uitkiezen). Voor wat betreft de stallen: van de hier genoemde leveranciers is 100% duidelijk dat de dieren echt buiten lopen, biologisch zijn en goed behandeld worden. Meer kan ik niet voor je doen…

      • Stella

        Weet je, na een paar keer gehoord te hebben dat het niet afgeleverd zou zijn, heb ik contact opgenomen met post.nl. Het blijkt correct te zijn dat het teruggestuurd is. Waarschijnlijk nemen ze eerst gewoon alles aan en gaan later alles scannen. Het is natuurlijk niet correct dat er dan beweerd wordt, dat het nooit bezorgd geweest is, post.nl kon dat gewoon zien. Bij mij hield de track&trace op bij bezorgd op bezorgadres en bij hun ging het nog even door met teruggestuurd.
        Ik vraag voortaan dus eerst als het niet te zien is, wie de leverancier is en dan of ze een contract voor bezorgen via een (het door mij uitgekozen) pakketservicepunt.

        Als je hun naam bekend maakt, dan vinden we hun site vanzelf wel en zien dus dat/of er rondgehuppeld kan worden.

        Voor mij zijn er dus 2 problemen: de minimumbestelling is te groot en de leverantie kan niet altijd. Dus nog steeds geen bottenbouillon en/of reuzel.

  • Sandra

    Wij eten vooral varkensvlees van scharrelvarkens (www.partizanenvlees.nl) Heerlijk mals vlees! Wij willen niets anders meer.

  • Roos

    Ik eet al jaren rundvlees van wildrundvlees.nl. Ze werken samen met Stichting Taurus en slachten de koeien (Schotse Hooglanders en Taurossen) die in ons land in natuurgebieden grazen. Wat ik er mooi aan vind is dat het een stichting zonder winstoogmerk is, wat je merkt aan de prijs. Zo is het niet duurder dan biologisch vlees uit de supermarkt. Eens per maand kun je bestellen met keuze uit een aantal verschillende diepvriespakketten, wat bij een aantal ophaalpunten in Nederland afgehaald kan worden. Heerlijk smaakvol donker vlees, ook botten en organen.

  • Jaco Visscher

    Hoi, mooi artikeltje over de grasgevoerde koe! Sinds een aantal jaren zijn we op onze boerderij Erve Slendebroek over geschakeld op dit systeem. Even een paar opmerkingen: ook de Nederlands koe functioneert prima op een rantsoen zonder graan, mais of soya. De belangrijkste reden dat dit weinig gebeurt zit vooral tussen onze oren. Wij zijn in Nederland gericht op volumes en schaal voordeel. En daar doet iedereen aan mee, zowel boer en uiteindelijk consument.
    Het verteren van celwanden (uit gras en kruiden of bijv. voederbieten) kost tijd. En dat geeft een wat lagere productie, en het is ook wat lastiger. Maar het is wel precies datgene waartoe een koe in staat is; het omzetten van laagwaardige voedermiddelen in hoogwaardige producten als melk en vlees met essentiële voedingstoffen die we als mens niet zelf kunnen maken.
    Hier ligt mijns inziens een heel belangrijk aspect voor de houdbaarheid van de melkveehouderij voor de toekomst.
    En wie daarvoor kiest maakt dus een bewuste keuze, of je nu producent bent of consument.