Vitamine D(eel 2): hoe krik je dat op?

Vitamine D(eel 2): hoe krik je dat op?

vitamine_d_eel_2

Goed, je weet inmiddels dat vitamine D belangrijk is. En hoe je het moet laten testen. En dat de kans groot is dat het een stuk hoger moet zijn dan het nu is.* Maar hoe krijg je het dan snel weer op peil?

Zoals ik vorige week schreef: in deze contreien (ik gebruik het gewoon nog een keer, contreien) is overdag buiten zijn in de winter helaas niet voldoende om echt genoeg vitamine D aan te maken. Misschien dat het net lukt met zo’n weekend als we net gehad hebben, maar dan nog: hoeveel prachtige winterdagen zit je binnen, hard aan het werk?

 

Methode 1: Voeding

Nee, van oudsher was voeding het backup-mechanisme voor vitamine D. Echte voeding bevat namelijk veel van deze vitamine. Vissen die vrij rondgezwommen hebben, dieren die de hele zomer buiten hebben kunnen scharrelen, runderen die hebben gegeten wat ze horen te eten (gras en kruiden, en niet mais en soja), eieren van kippen die insekten hebben kunnen pikken… al die dieren hebben voldoende vitamine D kunnen aanmaken en ook hun producten bevatten relatief veel vitamine D.

Het maakt dan nog wel uit wat je precies eet van zo’n dier. (Rauwe) roomboter van grasgevoerde koeien (en vooral ghee, de geklaarde boter) bevat bijvoorbeeld wel iets aan vitamine D, maar geen indrukwekkende hoeveelheden. 1,5-4,5 mcg vitamine D per 100 gram boter; dat is maximaal de helft van de ADH, maar wie krijgt er nou 100gram boter per dag binnen?. In eieren zit al een stuk meer: 0,8-1,2 mcg per ei (dan zit je met 2 eieren per dag op ongeveer 15% van je ADH). Maar ook nog niet echt om over naar huis te schrijven.

Nee, dan de knallers: zalm (een stukje van 120 gram bevat 11mcg vitamine D, dat is al meer dan je ADH). Portobello’s (die grote paddestoelen die je zo lekker kunt vullen met geitenkaas en dan in de oven schuiven) bevatten eveneens zo’n 11mcg / 446 IE / 100% van je ADH per 100 gram. Een stukje biologisch varkensvlees van 100 gram bevat 15-20% van je ADH. Vissen zijn hier goed in overigens: 100 gram makreel bevat 25mcg (1000IE/500% ADH).

Maar de echte kampioen is Kabeljauwleverolie (da’s levertraan ja): 100 gram bevat 250mcg vitamine D ofwel 10.000 IE, ofwel 2500% van de ADH. Dat schiet op. Met een theelepel van het spul zit je al op 113% van je ADH. Kabeljauwlever eten kan natuurlijk ook.

Nog even goed om te onthouden: als je een flink tekort hebt (bijvoorbeeld een waarde van 30 nmol/L), dan helpt het natuurlijk niet om precies de ADH binnen te krijgen. Je tekort wordt dan niet groter, maar je verbruikt al die vitamine D weer voor de dagelijkse bezigheden van je lijf. Je zult dus over de ADH heen moeten om je tekort ook daadwerkelijk aan te vullen. Net als bij je bankrekening: als je iedere maand 1000 euro binnenkrijgt en ook iedere maand 1000 euro verbruikt, dan is er nooit iets aan de hand. Maar als je wasmachine stukgaat en je moet 500 euro lenen, dan vul je dat tekort nooit aan als je iedere maand nog steeds maar 1000 euro binnenkrijgt.

 

Supplementen

Het mooie van echte voeding is, dat ons lichaam het al millenia gewend is te eten en om te zetten in de stoffen die we zelf nodig hebben. Dat is waarom ik altijd voorzichtig ben met supplementen – en waarom de supplementen die ik kies, ook altijd zoveel mogelijk bestaan uit (geconcentreerde) echte voeding. Ook bij vitamine D blijkt dat belangrijk.

Stel, je hebt een flink tekort en je wilt dat even snel aanvullen. Er zijn supplementen op de markt van 4000IE (100mcg/1000% ADH). Daar kun je snel je tekorten mee aanvullen en in mijn ogen is daar ook niets mis mee. Maar. Om vitamine D goed te kunnen verwerken, is ook vitamine A nodig. Door vitamine D als supplement te slikken, gaat dus ook je behoefte aan vitamine A omhoog. Jammergenoeg weten we niet precies hoeveel vitamine A je nodig hebt in verhouding tot vitamine D. Wel weten we dat ook vitamine K2 een rol speelt, en dat als je A en D aanvult, je ook K2 mee moet nemen.

Daarom zijn kabeljauwleverolie en boterolie zo interessant: naast vitamine D bevat kabeljauwleverolie ook behoorlijke hoeveelheden vitamine A; boterolie bevat dan weer vitamine K2 (en om het cirkeltje af te maken, ook nog vitamine E zodat je de hele vetoplosbare bende bij elkaar hebt). En het zijn echte, natuurlijke voedingsmiddelen die we van nature gegeten hebben in deze contreien (moehahaha), dus je lichaam kan ze nog verwerken ook. En heb ik al verteld dat er ook Omega-3-vetzuren in zitten?

Maar levertraan? Gatver! Ja, echt lekker is het niet. Gelukkig zijn er alternatieven. Het is verkrijgbaar in capsules, maar je kunt er ook voor kiezen om kabeljauwlever te eten. Dat vind je in blikjes in de supermarkt en als echte non-visliefhebber kan ik je zeggen: die zijn heel goed te doen. Het smaakt nauwelijks naar vis en doet het prima in een salade, gevuld eitje of boterhamspread met een beetje mayonaise (de warme bereidingen maken het heel veel meer vissig, dus ik laat die lekker achterwege – ook al omdat de Omega-3-vetzuren niet goed tegen verhitting kunnen). Tot slot zijn er nog kabeljauwleverolie-soorten (cod liver oil) die een smaak toegevoegd hebben zoals citroen of kaneel. En dan is een theelepeltje niet per se lekker, maar ook geen gruwel.

Wil je toch liever alleen vitamine D in je supplement? De meeste vitamine D-supplementen halen deze vitamine uit lanoline (wolvet). Je zou je ook kunnen insmeren met lanoline 😉 maar dat is nogal plakkerig en bovendien heb ik geen idee hoeveel vitamine D je daarmee binnenkrijgt. Gelukkig zijn er ook druppels en capsules. Let erop dat je een supplement op basis van olie gebruikt; vitamine D is tenslotte vetoplosbaar. Heb je een wateroplosbare druppel, dan weet je dus dat er allerlei kunstgrepen mee zijn uitgehaald om te zorgen dat het wateroplosbaar is geworden – en die kunstgrepen zijn niet per definitie gezond.

Ga je dan voor een supplement met alleen D, zorg dan dat je, doormiddel van voeding of andere supplementen, ook vitamine A en K2 binnenkrijgt. Helaas ben ik tot nog toe geen supplement tegengekomen die ze alledrie in een mooie verhouding aanbiedt.

 

Vitamine D en baby’s

Eén van de meest gestelde vragen bij lezingen is: moet een borstgevoede baby nu wel of niet vitamine D krijgen na de geboorte?

Tsja. Het is lastig. De gevolgen van een vitamine D-gebrek zijn aanzienlijk. Maar vitaminedruppeltjes zijn, hoe je het ook wendt of keert, uiteindelijk wel gewoon bijvoeding. Tegelijkertijd kan ik mij niet voorstellen dat de natuur een fout heeft gemaakt waardoor er niet voldoende vitamine D in moedermelk zou zitten. That would be weird. En dat blijkt ook niet te kloppen. Borstvoeding kan wel degelijk voorzien in de behoefte aan vitamine D van de baby. Maar dan moet het wel aan een aantal voorwaarden voldoen:

  • een goede vitamine D-status van de moeders (let’s draw some blood, mama!)
  • een goed borstvoedingsbeleid, met veel voedingen per 24 uur. De baby krijgt dan veel van de vette achtermelk, waarin de vetoplosbare vitaminen aanwezig zijn.
  • de baby is voldoende buiten (zonder sunblock of UV-pakjes), zodat zhij zelf ook vitamine D kan aanmaken

Al met kan een borstgevoede baby dus prima genoeg vitamine D binnenkrijgen, maar gaat dat ook niet direct automatisch. Wil je toch graag vitamine D bijgeven, kies dan voor een supplement met zo min mogelijk toevoegingen. Bonusan vitamine D3-druppels zijn op basis van enkel olijfolie met vitamine D uit wolvet; met 1 druppeltje per dag krijgt je baby al voldoende binnen. Dat is in mijn ogen dus nog altijd te verkiezen boven een wateroplosbare vitamine D met anijssmaak en zoetstoffen waar je 30 druppels per dag van moet toedienen…

Je kunt er ook voor kiezen om als moeder zelf vitamine D aan te vullen; dat schijnt volgens de laatste onderzoeken dan wel met 6400IE per dag tegelijk te moeten om het gehalte te laten stijgen in je moedermelk – mits je eigen vitamine D-status al in orde is. Die supplementen zijn er, maar dan gelden uiteraard wel weer de richtlijnen voor een goede aanvulling van ook A en K2.

 

Ziezo. Ik geloof dat ik nu toch wel zo’n beetje alles heb opgeschreven dat ik weet over vitamine D. Als ik meer weet over de verhoudingen A, D en K of als ik andere dingen leer rondom deze vitamine, geef ik het natuurlijk aan jullie door!

 

* Had je het gezien? Vol zekerheid riep ik dat de ideale waarde 100-110 was. Maar ineens zijn er allerlei bronnen die iets anders zeggen, namelijk 80-100. Ik twijfel daarom even en zoek dus door, maar als je voorlopig mikt op een waarde rond de 90-100, zit je dus sowieso goed 😀

 

De vraag van vandaag:
Lukt het je om voldoende vitamine D binnen te krijgen, of maak je gebruik van een supplement?
Vertel het ons in de reacties!

Reageren? Gezellig!

Reacties (103)

  • Ritteke

    Hallo Groene Vrouw,
    Mijn vit D waarde zit op 14!
    Dit na reeds vier maanden 2 x per dag vit D supplement (Metagenics 1000 IU) te hebben genomen en zo veel mogelijk dagen zonnevitamientjes mee te pikken!
    Ik moet niet zeggen hoe ik me voel denk ik!?
    Blijkbaar speelt het mij al jaren parten en werd er nooit echt op doorgewerkt.
    Met alle gevolgen van dien (lees ik nu na allerhande opzoekwerk)!
    Ik kamp al jaren met spier- en gewrichtspijnen, energietekort, veel hoofdpijn, soms migraine, … en nog een hele resem ….
    Door dit alles te lezen zie ik plots al mijn klachten verklaard.
    Nochtans kreeg ik de voorbije jaren al diverse diagnoses voorgeschoteld zoals CVS, fibromyalgie, ME, reuma, …..
    Nooit werd de vit D verder goed opgevolgd. Gewoon wat pilletjes of ampoulen en het zal wel weer in orde zijn ….
    Zoals ik mij de laatste twee maanden voel lukt niets me nog …. gewoon een vod!
    Wat raadt u mij aan?

    • De Groene Vrouw

      Als je al veel D hebt geslikt en het blijft laag, zoek dan een professional die kan uitzoeken waarom de vitamine D blijkbaar niet opgenomen, gebruikt of opgeslagen wordt in je lichaam.

  • Toetie

    Hallo Groene Vrouw, een late reactie wellicht. Wat een fijn blog schrijf je. Erg informatief en waardevol, dank!

    In dit artikel las ik voor het eerst over K2, en dat ben ik wat verder gaan uitzoeken. Die zelfde dag ben ik naar de Vitamine winkel gefietst en heb de laagste dosering (45mcg) aangeschaft. De verkoopster wist er niet veel over te vertellen, dus ik was blij dat ik huiswerk had gedaan.

    De eerste 3 dagen moest ik erg veel plassen. Echte plassen, niet van die twijvelgevallen. De eerste nacht zelfs 5x mn mand uit. De volgende dag merkte ik dat ik warmer was van mezelf. Altijd fijn. Als ik wat koorts heb voel ik me op mijn best. Nu geen koorts, maar fijn warm.
    En na deze ene week:
    Mijn gewrichten voel ik niet meer. Door massagewerk altijd wel gevoelige handen en knieen.
    Ik heb meer kleur, een schonere huid, een beter humeur, kan gesprekken beter volgen (less brainfog), heb meer lucht (kan fijner doorademen), mijn darmen komen op gang zonder koffie (dat trucje werkte toch al niet meer), als ik sport zweet ik als een otter want ik heb het ook serieus heet (ik zweet bijna nooit, wat ik aan mijn indische genen toeschreef). En last but not least: mijn darmen doen geen pijn meer. Dat is een wonder. En er zijn nog wel wat dingen, zoals innerlijke rust, maar dat wordt een te lang verhaal.

    Dank….dat is wel een grote verbetering in een week. Ik hoop dat dat niet teruggedraaid wordt. Het is al meer dan ik kon hopen.

    Als ik weer met een prangende vraag zit, meld ik me aan voor jouw HalfUurtje kennis. Nog geen idee wat het kost, maar het is welverdiend.

  • Clara

    grrrr, even mopperen en wat ben ik blij dat ik kan lezen en nadenken. Aan mijn huisarts heb ik ook niet veel.
    Ik ben met vermoeidheids klachten naar de huisarts gegaan en daar ben ik oa geprikt op vitamine D. Met een waarde van 44 was er weinig aan de hand en kon ik als ik wou gewoon bij de apotheek tabletjes van 10 microgram halen op het niveau op te krikken. En de vermoeidheid zou gewoon komen omdat ik borstvoeding geef.

  • Claire

    Mogge!

    Ik zit een beetje te zoeken, twijfel tussen Blue Ice fermented & Möllers levertraan… Jij nog goede tips? Of ik kan echt niet zoeken of het is echt lastig om hier vergelijkingen en overwegingen over te vinden namelijk…

    Hoor van je, Thanks!

    • De Groene Vrouw

      Het zijn allebei goede producten, maar bij Greenpastures / Blue Ice is het niet duidelijk hoe véél vitamine D er nu precies in zit… dat is één van de redenen dat wij zijn overgestapt op Möllers: die hebben geen gigantische dosering, maar per dag gewoon 100% gestandaardiseerd. Wel zo duidelijk :-)

      • Sushi

        Beste,

        “Ingrediënten: Möllers

        Levertraan afkomstig van duurzaam gevangen Arctische kabeljauw (vis), dl-α-tocoferylacetaat (vitamine E) en natuurlijke tocoferol (anti-oxidant).”

        Kun je mij jouw bevinding geven over de ingrediënten dl-α-tocoferylacetaat (vitamine E) en de natuurlijke tocoferol (anti-oxidant) en dat Möller’s levertraan GEEN conserveringsmiddelen en geen kunstmatige kleur- of smaakstoffen bevat?

        Waarom?

        Wikipedia;

        “Het in het laboratorium vervaardigde all-rac-alpha-tocoferol (vroeger dl-alpha-tocoferol) is een racemisch mengsel van alle acht enantiomeren van alfatocoferol, terwijl vitamine E in natuurproducten slechts één van de acht enantiomeren van alfatocoferol, bevat, namelijk de enige vorm van alfatocoferol die in het lichaam biochemisch actief is: RRR-alpha-tocoferol (vroeger d-alpha-tocoferol genoemd).”

        Mvg,

        Sushi

        • De Groene Vrouw

          Nou, dat lijkt me nou typisch een vraag die je prima kwijt kunt bij de fabrikant/leverancier, niet bij een willekeurige webwinkel die het verkoopt 😉

  • Hannie

    Heel Interessant artikel, heel duidelijk uitgelegd dank je. Kun je ook nog wat wijze raad geven over betaine HCI ? (Tegen maagzuurtekort) en een enzymtekort waardoor maag en darmklachten. Bij voorbaat dank voor je deskundige antwoord groetjes Hannie.

  • Kees

    Een belangrijke natuurlijke bron van vitamine D is kabeljauwlever. Zelf eet ik veel vis en geregeld een blikje kabeljauwlever. Onze zoons van 18 maanden en 7 jaar eten vinden vis niet lekker. Daarom geven we ze Lysi levertraan met citroensmaak. Ze vinden het heerlijk en vragen er zelfs om. Onze jongste pakt gewoon het lepeltje dat op de ontbijttafel ligt om aan te geven dat hij het wil. Lysi levertraan is op Marktplaats voor een heel redelijke prijs te koop.

    • De Groene Vrouw

      Kijk bij levertraan wel altijd even goed uit naar het productieproces, en naar hoeveel vitamine D er daadwerkelijk in zit. Veel levertraan wordt sterk verhit en/of zuurstofrijk geproduceerd, waardoor de vetzuren kunnen beschadigen. Wij hebben daarom gekozen voor Möllers levertraan, waarbij de kwaliteit van de Omega-3-vetzuren gegarandeerd is: http://winkel.groenevrouw.nl/mollers-zuivere-levertraan.html#.VooKBZPhCRs

  • Hermine

    Hoi! Leuk artikel!
    Je zegt dat je nog geen supplement bent tegengekomen die de vitaminen A,D, en K in een goede verhouding aanbiedt. Maar begrijp ik het goed dat kabeljauwleverolie en boterolie samen daar in de buurt komt? Dit heb ik namelijk in huis en ga er meteen aan beginnen als dit betekent dat ik mijn zoontje dan geen supplement hoef te geven (ik geef borstvoeding).

    • De Groene Vrouw

      Ja, dat klopt, maar het verhaal is iets ingewikkelder dan dat. Wij hebben onlangs besloten om dit product niet meer aan te bieden, maar je kunt wat je in huis hebt prima gebruiken :-)

      Of het ook betekent dat je je zoontje dan geen supplement hoeft te geven, is afhankelijk van je eigen status aan deze vitaminen, en als je nu pas begint met een extra supplement vrees ik dat die nog niet optimaal is. Maar: meten = weten!

      • Hermine

        Bedankt voor je reactie! Mijn vitamine D gehalte is niet zo hoog jammer genoeg, rond de 50. Ik zal zelf eerst beginnen aan de combinatie van leverolie en boterolie en daarna weer meten.
        Maar geldt voor baby’s ook niet dat de genoemde vitaminen in een bepaalde verhouding tov elkaar moeten zijn in het lichaam? Ik geef mijn zoontje nu wel vitamine D druppels, maar hoe weet ik wat de gehalte van A en K (en E) in zijn lichaam is..? En ook, hoe weet je eigenlijk dat je baby behoefte heeft aan een supplement, misschien heeft hij gewoon genoeg vitamine D :) ze meten het immers niet.

  • Anne

    Ik heb je blog hier net ontdekt. Ik geef 2 maanden BV en dagelijks druppels vit D. Ik lees dat dit als bijvoeding wordt gezien. Best mee stoppen, of is het te laat? :(

    • De Groene Vrouw

      Dat is een keuze die ik niet voor je kan maken 😉
      #moeilijkekeuzes #iedereoudermoetzemaken

  • Krystyna

    Hoi,

    Hierbij mij zorg. Ik geef wel borstvoeding+ vit D aan mijn baby (nu 4 maand). Maar tja, mooie weer is voorbij. Nu hebben wij maar regen. Volgens mij weten, zonder zonlicht wordt vit D in lichaam niet aangemaakt. Dus hoe doe ik het? Ik loop wel buiten met me kleine, maar met zo een regenhoes op me kinderwagen. Krijgt me baby nu wel genoeg vit D?

    • Nienke Tode-Gottenbos

      Als jouw vitamine D-status voldoende is en je geeft veel borstvoeding, dan krijgt je baby genoeg binnen. Maar als dat niet zo is, kun je aanvullen. Je kunt ook de vitamine D eerst even laten prikken, dan weet je het zeker!

  • Dalia

    Hoezo moet je eigenlijk extra vitamine A nemen als je vitamine D slikt in de winter? Vitamine D krijg je amper binnen via de voeding en dus is het logisch dat je daar snel een tekort van krijgt gedurende de winter. Maar vitamine A krijg je toch via je voeding normaal genoeg binnen? Vooral als je met regelmaat pate eet of bijv. maandelijks een stukje lever (daar zit meer dan 36000 microgram in!). Dan heb je de verhouding A tot D toch weer helemaal rechtgetrokken?

    • De Groene Vrouw

      Ja, maar lang niet iedereen eet ‘regelmatig een stukje lever’ 😉
      En als je dat niet doet, is vitamine D in hoge doseringen zwaar om te verteren voor je eigen lever, daarom moet er vitamine A bij (en als je het helemaal goed wilt doen ook nog E en K).

    • De Groene Vrouw

      Euh, ik ook – maar dat ding heeft meer dan 100 pagina’s, wanneer verwacht je dat ik die ga lezen? 😉

      • Barbara

        Haha 😀 . Het valt in de praktijk wel mee met die 100 pagina’s . Er zijn er een hoop die je door kunt scrollen . Maar ik verwacht niks hoor . Doe ernee wat je wil . Alleen ben ik gefermenteerde codliverolie gaan gebruiken naar aanleiding van de info die je hebt gedeeld en had ik na het lezen van het artikel dat ik heb gelinkt wel een “oei”-gevoel . Ik dacht misschien vind je het interessante/nuttige info , that’s all .

        • Janet

          Pfff… tja, ik weet soms ook niet meer wat ik moet lezen en geloven. Ik slik dit goedje bijna dagelijks. Maar is het nou wel echt goed voor me?? Lastige kwestie!

        • De Groene Vrouw

          Alles is nuttig en interessant, en we blijven zelf ook altijd kritisch op de producten die we verkopen. Als ik ruimte heb kijk ik ernaar, en als ik haar mening deel schrappen we het uit het assortiment, zo simpel is het (en dan kun je er donder op zeggen dat ik er ook een blog over schrijf).

          Voor nu raden we FCLO in elk geval af voor mensen met een histamine-overgevoeligheid; in dat geval kun je beter de levertraan van Möllers nemen 😀

          • Werner Versmissen

            Kun je dat laatste verduidelijken? Ik ben histamine-intolerant en daarom net gestopt met levertraan (van Moller) als zodanig. Zou super zijn mocht ik dat toch kunnen gebruiken.

          • Werner Versmissen

            Waaa, ben je zeker van dat laatste? Ik ben zelf histamine-intolerant en daarom op het punt om te stoppen met Mollers levertraan. Zou echt wat zijn als ik dat mag blijven gebruiken?

          • De Groene Vrouw

            In principe is dat niet-geoxideerd, dus de biogene aminen erin zouden tot een minimum beperkt moeten blijven. En anders hebben we over een week of 2 een alternatief dat in capsules zit en ook extreem vers verwerkt wordt :-)

          • Werner Versmissen

            Super, bedankt!!!

          • Werner Versmissen

            Is die nieuwe visolie al binnen?
            Dank u!

          • De Groene Vrouw

            Hij komt begin volgende week :-)
            Dan komt er ook een uitgebreid artikel hier op het blog…

  • Janet

    Hoi, wat fijn om steeds weer een beetje wijzer te worden doro jouw blogs :-)

    2 jaar geleden bleek mijn vit D waarde 32 te zijn…. oeps, veel te laag. Ik had baby inmiddels bijna 9 maanden aan de borst gevoed en gaf bijna nooit D-druppels… Vergat ze en vond het ook niet zo nodig… Helaas kende ik jou nog niet, dan had ik het vast anders aangepakt 😉

    Dochterlief ben ik toen wel druppels gaan geven, net als onze zoon (ook lief) en zelf heb ik een soort megashot van de huisarts gehad waar ik 2 weken misselijk van ben geweest… Stond in de bijsluiter dat je dan de arts moest raadplegen, maar zei had geen idee waar die misselijkheid door kon komen. Jaja…

    Enfin, ik ging de kinderen iets regelmatiger vit D geven, maar Jou kende ik nog niet en daardoor de noodzaak van vit D ook niet 😉 Mijn vraag: wat geef ik de kinderen nu bij hun – standaard nu door mij teveel gegeven – dosis vit D? Vit a in de vorm van leverworst ofzo?? En vit K in dat bijna beschimmelde flesje olie dat de baby’s de eerste 3 maanden van hun leven moesten slikken? Of lekker een levertraandruppel door hun ontbijtje sneaken? Die kabeljauw uit blik wil ik wel proberen, maar of dat erin gaat….

    Daag!

      • En oh ja, toen onze dochter vlak na haar eerste verjaardag haar polsje brak, voelde ik me ook nog eens heel schuldig! Het kwam vast door MIJN vitamine D tekort en doordat ik haar nauwelijkse druppels gaf… :-( Ze is ook nog eens kort voor haar leeftijd… Grmpfff…

        Ik ben nooit getest op vit D tijdens beide zwangerschapppen…Jullie? Laatst hoorde ik dat dat nu standaard wordt gedaan. Jammerdepammer.. Wel lullig voor mij en mijn kinders. Nog maar een keer zwanger worden dan 😉 en goed voorbereiden met veel goede vetten en vit en mineralen. Mssschien dan ook geen zwschap-cholestase meer?? Dat heeft met je leverfunctie maken..
        En dan hopen niet weer 5 maanden misselijk te zijn en alleen maar tompoucen kunnen eten… Rara, waarom heb ik zulke drukke, overgevoelige kinderen?!Zucht… Nou ja, beter laat dan nooit al die goede raad van jou ter harte nemen! Dankjewel!

  • Wendy

    Hallo Nienke,

    Dankjewel voor je interessante blog.
    Hoeveel van die kabeljauwlever uit een blikje vind je vergelijkbaar met een theelepel kabeljauwleverolie?

    • De Groene Vrouw

      Een theelepel. Of twee ofzo 😀
      Ik ga uit van 1-2 blikjes in de week.

      • Vandaag heb ik je blog nog even aandachtig doorgenomen, want zwanger en woonachtig in het hoge Noorden. Ik zocht op naar vislever, waar ik dat hier in Noorwegen kan krijgen. Maar ik lees overal waarschuwingen: wegens hoge concentraties PCB’s en dioxinen, wordt het ten zeerste afgeraden om te eten voor kinderen en vrouwen in de vruchtbare leeftijd en zeker zwangere vrouwen. De normen die de EU stelt, schijnen makkelijk overschreden te worden.

        Nu weet ik wel, als je gaat zoeken is overal wat mis mee en ik heb niet kunnen vinden hoeveel blikjes Svolværpostei (bijvoorbeeld) je achterover moet kappen, maar er wordt hier echt flink voor gewaarschuwd, terwijl ze hier echt wel relaxed zijn over zulke dingen. (gezondheid en zwangerschap. en vis) Dus ik dacht: ik meld het toch even.

        • De Groene Vrouw

          Het maakt inderdaad uit waar de kabeljauw vandaan komt. Uit een schone zee = geen vervuilingsstoffen, uit een vervuilde zee… tsja 😉

  • Jouke

    Hoi Nienke,

    Het lijkt of je cijfers niet allemaal helemaal sporen v.w.b. mcg en de ADH. Zo schrijf je dat portobello’s 11 mcg hebben en daarmee 100% ADH leveren, terwijl makreel met 25 mcg 1000 IE en 500% levert en levertraan dan weer met 250 mcg 10.000 IE en 2500% uit de bus komt. Over het supplement schrijf je 100 mcg, 4000 IE en 1000%. Het verwart me een beetje. Heb je je gegevens uit verschillende bronnen en is er daarom tegenspraak of is er wat mis gegaan bij het typen?
    Dit is natuurlijk nitpicking, over het algemeen ben ik zeer blij je blog gevonden te hebben en geef de tip die te lezen ook graag weer door aan anderen. De combi van humor en inhoudelijke degelijkheid spreekt me zeer aan.
    Hoe kijk je trouwens tegen die ADH aan, want ik weet dat er ook scholen van gedachte zijn dat die veel te laag zou zijn en dat je tot wel 75 IE per kilo lichaamsgewicht zou moeten slikken in onze “contreien” met name als je in de risicogroepen valt, zoals de meesten van ons tegenwoordig (wie komt er nu nog voldoende ontbloot elke dag voldoende buiten terwijl de zon dan ook nog mee moet werken?)
    Ik ben trouwens ook zeer benieuwd naar je stukje over zonnebanken, want ik ga ‘s winters graag zo nu en dan.

    • De Groene Vrouw

      Ik ga het allemaal nog even nalezen en een samenvatting op een rijtje zetten. Vind je het goed als ik eerst even uitziek van een fikse griep?

  • Susanne

    Ha Nienke,
    Na het herkenbare symptomenlijstje uit deel 1 ook mijn bloed laten prikken. 70 nmol/L. Te laag dus. Qua uitleg wordt dit erbij vermeld : “Verlaagd: Een laag vitamine D in de niet-werkzame vorm (25-hydroxy vitamine D) duidt op een vitamine D-tekort. Dit kan worden veroorzaakt door te weinig zonlicht, onvoldoende opname via de voeding of slechte opname vanuit de darmen”.
    We hebben een mooie zomer gehad en ik ben erg veel (zonder zonnebrand) buiten geweest, dus ik ben zeer verbaasd dat de waarde te laag is.
    Wat wordt er bedoeld met slechte opname via de voeding of vanuit de darmen; is dit niet hetzelfde? Betekent dit een leaky gut of is dit heel kort door de bocht?
    Thanks voor je antwoord (en je blogs!) :-)

    • De Groene Vrouw

      Nee, veel te kort door de bocht! Het kan te maken hebben met je vetinname of je darmflora bijvoorbeeld, of nog een paar andere dingen… Voor het afstemmen van de kennis uit een blogpost op je persoonlijke situatie verwijs ik je graag door naar een Half Uurtje Kennis (https://groenevrouw.nl/consult/halfuurtje/) of een consult.

  • Ik kreeg vandaag de uitslagen van mijn bloedonderzoek met een fijne uitgebreide uitleg. (mijn 25-OH-vit-D was 96 by the way).
    Bijvoorbeeld: ”Momenteel vindt een harmonisatie plaats van de streefwaarde voor vitamine D in Nederland, namelijk een 25(OH)D concentratie van 50-150 nmol/l, met een optimum van 75-80 nmol/l.” en ”Een hoog vitamine D (concentraties boven 500 nmol/l) in combinatie met verhoogd calcium kan zorgen voor verkalking en schade aan organen zoals de nieren. Het lichaam probeert de hoeveelheid calcium te verlagen door calciumfosfaat af te zetten in de organen. De organen verkalken hierdoor en raken beschadigd.” en ”Tot een concentratie van circa 220 nmol/l bestaat geen gevaar voor een te hoog’calcium.

    • De Groene Vrouw

      Top, weten we dat ook weer 😀

  • Cynthia

    Ja joepie jeej! Ik mag prikken op vitamine D! Benieuwd wat er uit komt en of ik genoeg doe met de bonusandruppels of dat ik sterkere maatregelen moet gaan nemen. Levertraan… aiai, maargoed, kleine spruit heeft er ook wat aan als mama’s D in orde is. En erger dan bevallen kan een levertraancapsule toch niet zijn 😉

  • Elizabeth

    Dag groene vrouw!

    Ik heb inmiddels de testresultaten vitamine D binnen: 123.7 ug/L staat er. Met zo’n raar u-tje. Is dat hetzelfde als nmol/L? Betekent dit dat mijn status 123 is?

    Ik ben 34 weken zwanger, uitgerekend op 15 december. Nu vraag ik me af, omdat mijn status zo prima is, gaat mijn baby toch geen vitamine D druppeltjes nodig hebben? Het is natuurlijk een winterbaby, dus veel zonlicht zal hij/zij de eerste maanden niet zien. Maar als ik nu ergens in januari weer prik en zorg dat mijn vitamine D levels goed blijven (door goed te eten + evt aan te vullen met supplementen, mocht het nodig zijn), dan zou ik het zonder die druppels voor baby afkunnen, lijkt me?

    Baby zal overigens on demand worden gevoed (ook ‘s nachts, slaapt bij mij in bed), dus klokje rond.

    • De Groene Vrouw

      Ja, dat is de Griekse letter mu, staat voor micro en wordt ook wel aangegeven als de n 😉
      Een status van 123 lijkt me uitzonderlijk – is er 25(OH)D gemeten of 1,25(OH)D?

      Als jouw D-status in orde is en je hebt een goed borstvoedings/buitenbeleid, lijkt extra D me ook niet per se noodzakelijk nee, maar het blijft je eigen afweging natuurlijk.

      • Elizabeth

        Ja er staat onder de waarde: 25-OH-vitamine D
        Dus ik neem aan van wel.
        Is dat te hoog, kan een te hoog vitamine D gehalte slecht zijn? IVM met verhoudingen vitamine A en K?

        • De Groene Vrouw

          Dat laatste vooral. Ik zou me er nog niet direct zorgen over maken maar wel even in de gaten houden. In principe kan je D niet te hoog worden door alleen zonlicht en het weinige dat in dagelijkse voeding zit, tenzij je echt een stapelingsziekte hebt. Je zou eens moeten opzoeken wat het normale vitamine D-gehalte is voor mensen rond de evenaar, zolang je daar onder zit is er niet veel aan de hand lijkt me 😉

      • Hilde

        Microgram is toch een heel andere eenheid dan nanomol. Microgram is een massa-eenheid, nanomol is een aantal deeltjes. Dus om van het ene naar het andere om te rekenen moet je de soortelijke massa van vitamine D kennen.

        • De Groene Vrouw

          Ja, klopt… Ik bedoelde ook niet dat nmol/L hetzelfde zou zijn als microgrammen in een supplement – heb ik ergens die indruk gewekt?

        • Hilde

          De originele vraag was “123.7 ug/L staat er. Met zo’n raar u-tje. Is dat hetzelfde als nmol/L? Betekent dit dat mijn status 123 is? ” en je antwoordt daarop “Ja, dat is de Griekse letter mu, staat voor micro en wordt ook wel aangegeven als de n 😉
          Een status van 123 lijkt me uitzonderlijk”
          Dat wekt volgens mij toch de indruk dat je zegt dat dat inderdaad hetzelfde is (ook al bedoel je dat misschien niet).
          Op http://home.kpn.nl/vanadovv/Conc.html vind ik:
          Vitamine D (25-Hydroxycholecalciferol) nmol/L = ng/mL x 2.496
          1 microgram is 1000 nanogram en 1l is 1000ml, dus de vitamine-D-staus van deze persoon is 123.7*1000ng/1000ml * 2.496 = 309nmol/l als ik mij niet vergis.

          • De Groene Vrouw

            Duidelijk, ik heb het onduidelijk geschreven 😉
            Maar 309 nmol/L kan ook niet kloppen. Ik kom er later op terug!

        • Hilde

          Ja, die 309 nmol/l leek mij ook nogal veel, maar met de molmassa die ik op die site vond kwam ik elke keer op dat getal.

  • Merel

    Thanks! Wat een fijne, overzichtelijke info geef je toch altijd weer. En dat je zelfs ook aangeeft waar je nog iets uit te zoeken hebt. Love your blog en jouw integere manier van informatieverschaffen!! Zo fantastisch ook dat je juist geen reclame maakt. Daar ben ik al bij menig blog op afgehaakt.

    • De Groene Vrouw

      Dank je wel 😀
      Geen reclame heeft drie redenen:
      – ik vind het zelf ook altijd bloedirritant
      – het mag vaak niet
      – ik verkoop mijn supplementen omdat ik dat (op basis van mijn kennis en ervaring) de beste producten op de markt vind. Ik vind ze niet goed omdat ik ze verkoop 😉 dat maakt nogal verschil… ik heb geen behoefte om ze naar iedereen te pushen; ik vind dat als je iets nodig hebt, je iets goeds moet gebruiken maar eerlijk gezegd maakt het me niet zoveel uit of je dat bij mij haalt of ergens anders (ik vind het heus aardig als je het bij mij haalt, maar het moet niet). Dus geen behoefte om er overdreven reclame voor te maken ook 😀

  • Heel interessant weer Nienke!!
    Ik heb hier bonusan en gebruik dat voor mezelf (en na het lezen van dit blog toch ook maar voor mijn kinderen).
    Ik twijfel nu even of de bonusan nu ook prima is voor mij als volwassene of dat ik toch beter iets anders kan slikken?

    • De Groene Vrouw

      Hangt dus van je status af en of je snel extra wilt/moet aanvullen!

      • bedankt voor je antwoord, toch ook maar eens laten prikken want veel van mijn licht op een dag komt toch ook van een computer 😉 😉

  • Manon

    Ondanks de gruwel verhalen van mijn ouders die levertraan als kind moesten innemen ga ik het nu toch ook eens proberen. Na het lezen van het blog kan ik er bijna niet meer omheen; vitamine D en A en K2 zijn nodig om de aankomende maanden gezond door te komen! Ik las over Blue Ice royal Gel: De Blue Ice Royal producten zijn een mix van gefermenteerde levertraan (2/3 van de gehele combinatie) en X-factor boterolie (1/3 van de combinatie). Dit lijkt dan een product waar wel alle drie inzitten. Is dat wat?

    • Annemieke

      Volgens mij is X-factor hetzelfde als K2. Ik meen ergens te hebben gelezen dat Weston A Price ervan overtuigd was dat een factor in zuivel zorgde voor betere gezondheid in mensen en noemde het X-factor. Later werd ontdekt dat dit vitamin K2 is. Waarom Blue Ice het dan geen K2 boterolie noemt is mij een raadsel.

      • De Groene Vrouw

        Klopt en klopt. En dan is er ook nog de Wulzen-factor, maar daar heb ik het een andere keer nog wel eens over 😉

    • De Groene Vrouw

      Ach, ik heb het in de webwinkel staan dus ik geloof wel dat ik het een goed product vind ja 😉

  • Martine de Haan

    Dag Groene vrouw,

    Dus…. Heb ik serieus op de 3de dag van mijn dochter’s bestaan met de (orthica) d&k druppels het beschermende laagje in haar darmen geruïneerd?

    • De Groene Vrouw

      Even tussen ons hè… wat voor antwoord wil je precies horen?

      • Martine de Haan

        Eh… Nou, ik wil graag weten of dat inderdaad zo is. Want in dat geval ga ik mezelf heel hard voor m’n kop slaan, maar weet ik ook -mocht er ooit een tweede uit de hemel komen vallen- wat ik vooral NIET moet doen.

        • De Groene Vrouw

          Jezelf voor je kop slaan lijkt me sowieso niet zo’n goed idee. If you know better, do better. Ik kan niet inschatten in hoeverre een paar vitaminedruppels echt een ‘verwoestend’ effect hebben op darmflora en darmslijmvlies van een pasgeborene, maar ik schaar het onder de bijvoeding en vind dus dat je er extreem voorzichtig mee moet zijn in die eerste tijd. Ik heb vraagtekens bij de noodzaak van vitaminedruppels voor iedere pasgeborene, en ik denk dat als je het toch doet, je beter een zo min mogelijk invasief product kunt gebruiken 😀

          • Over vitaminedruppels, de darmintegriteit en bijvoeding:
            De WHO schaart vitamine preparaten niet onder bijvoeding, maar onder medicatie. Toch heb je wel gelijk dat het wel degelijk bijvoeding is, in de zin dat het geen menselijke melk is. Nu zal een vet minder schade doen dan een eiwit of een suiker, maar er is ook nog mogelijk een chemische component, zeker bij de meer commerciële producten.
            Het is niet heel waarschijnlijk dat een paar druppeltjes direct de hele darmbekleding ruïneren, maar de samenstelling van darmflora kan wel veranderen. En als er sporen eiwitten in de olie zitten kan er inderdaad schade optreden.
            Hoe erg dat is, is niet te zeggen. Maar jezelf de schuld geven is nergens voor nodig. Je deed wat je dacht wat goed was op basis van de informatie die je toen ter beschikking had. Je wit niet weten wat ik bij mijn eerste (en ook nog de tweede en derde) heb gedaan waarvoor ik me nu -virtueel- voor de kop kan slaan.

          • De Groene Vrouw

            Ja dat 😀

  • Marijke

    Zwanger en levertraan, is dat een goeie combi?

  • Suzanne

    Is het ook mogelijk om vitamine d uit niet dierlijke producten te verkrijgen? Behalve de zo’n en supplementen?

    • De Groene Vrouw

      Alleen D2, een minder actieve vorm die niet automagisch omgezet wordt in D3.

  • Ellen

    Ik vraag mij altijd af of je met die levertraancapsules e.d. niet ook allemaal zware metalen binnen krijgt. Of wat als die vissen in de buurt van Japan gevangen worden? (Fukushima)

    • De Groene Vrouw

      Dan moet je dus een goed merk nemen waarvan je weet waar er gevist wordt en hoe die vis vervolgens verwerkt wordt…

  • Fleur

    En met een extreem tekort? Ik heb (niet via huisarts, want die vond verhogen gevaarlijk) een flesje cholecalciferol voorgeschreven gekregen met 50.000 IE/ml voor een stootkuur. Wel met het advies dit in te nemen met vet voor betere opname. Kan je bij extreme tekorten nog wel snel op een redelijke hoogte komen met bv levertraan?

    • De Groene Vrouw

      Hmmm… Ik vind dat soort hoeveelheden wel heftig hoor, zeker zonder extra A en K2.
      Ik denk dat je met grotere hoeveelheden levertraan ook best een heel eind komt. Maar de enige manier om erachter te komen is testen, testen, testen. Ik ben groot voorstander van testen aan het begin en eind van de winter om te weten hoe je verloop is.

      • Fleur

        Dankjewel. In overleg heb ik destijds de voorgeschreven hoeveelheid verdeeld over 1,5 week en dat heeft wel flink geholpen (van 11 nmol/l naar 60). Hij zal al wel weer gezakt zijn, maar dan ga ik kijken of ik het kan opkrikken met wat natuurlijkers. De kinderen krijgen dat al wel.

  • Ik zit nog steeds met het dilemma om mijn dochter genoeg vitamine A binnen te laten krijgen met haar histamine-intolerantie. Ze kan niet goed tegen de levertraan, dus ben ik aangewezen op een geïsoleerd supplement met vitamine D. Vitamine A zit juist in de producten waar ze niet goed tegen kan. Lastig :-(

    • De Groene Vrouw

      Maar in niet-gefermenteerde levertraan zit alweer veel minder histamine, en wel gewoon vitamine A&D 😀

  • Hoi Nienke,

    Bedankt voor je informatieve blogs over vit. D! Hier zit de hele fam. aan de levertraan in de winter :)

    Ik meen me te herinneren dat je een hele tijd terug eens had geschreven dat je in de winter ook ging zonnebanken voor vit. D en dat je daar ooit eens wat meer over zou schrijven. Ben nog steeds erg benieuwd ernaar, hoe dat zit :)

    Groetjes,
    Diana

    • De Groene Vrouw

      Oh ja, shoot! Vergeten! Doe ik nog wel een aanvulling over deze week 😀

  • Oafa

    Ik neem pilletjes die ik bij de huisarts haal. Dat D vitamine 400 ie. Ik merk het meteen als ik weer minder vitamine D in mijn lichaam heb. Dan voel ik mij moe en weinig energie.

  • Jose

    Interessant artikel weer. Herkenbare klachten en inderdaad een vitamine D tekort. Elke dag zalm of portobello’s (hoe lekker ook) gaat niet lukken. De capsules zitten dus in mijn winkelmandje. Ik las dat vitamine A en K2 dan ook aangevuld moeten worden. Nu denk ik dat door onze gezonde levensstijl vitamine A in voldoende mate binnen komt. Dit geldt niet voor K2, wij drinken nl geen melk (of zit dit ook in geitenmelk?) en eten geen kaas ed ivm Koemelkallergie. En wat ik lees over K2 zijn dat de enige levensmiddelen waar dit in zit?
    Heb je suggesties voor een goede K2 aanvulling? Ik zag dat deze niet op jouw website te koop zijn…
    Groeten Jose

    • De Groene Vrouw

      Nattokinase 😀 dat kun je eten als natto (gefermenteerde sojabonen… eh…) of als supplement 😉

  • Net bloed wezen prikken voor o.a. D. Benieuwd of een paar maanden hoge doseringen vitamine D3 in tabletvorm wat heeft gedaan. Ik ga nu toch maar op zoek naar levertraan(capsules) en kabeljauwlever. Boter, room en volle zuivel gebruik ik regelmatig.

  • Annemieke

    Dagelijks Fermented Cod Liver Oil van Blue Ice Green Pasture, één van de weinige producenten die de olie verkijgt op tradiotionele wijze (fermenteren) waardoor de van nature aanwezige vitamines ook echt in het eindproduct terecht komen, ipv achteraf weer te worden toegevoegd (groene vrouw mag geloof ik geen reclame maken, ik wel denk ik).

    Zomers pak ik elke zonnestraal die ik kan vinden, en ik smeer mij niet in met zonnebrandolie. Achteraf in de douche was ik alleen strategische lichaamsdelen. Ik heb gelezen dat wassen met zeep het net aangemaakte laagje vitamine D op je huid wegwast, terwijl je lichaam 48 uur nodig heeft om de vitamine D in de huid op te nemen. Misschien ook de reden dat alleen je gezicht en handen in de zon niet genoeg is, die was je namelijk om de haverklap.

    Tenslotte eet ik biologische boter (veel!), eieren en (orgaan-)vlees en vette vis/schelpdieren. Ik eet ook vaak champignons, maar ik heb begrepen dat de vitamine D in champignons weer een andere soort is dan die uit niet vegetarische bronnen.

  • Ja, ik neem zomer en winter netjes elke dag een capsule gefermenteerde levertraan als supplement. Gisteren toevallig bakte ik een runderlever. In rundervet. Gruwel, zelfs met heel veel gecarameliseerde uien. Ik hou gewoon niet van die leversmaak. Maar goed, met de levertraan krijg ik natuurlijk ook al heel wat A en D binnen. Die kabeljauwlever ga ik eens naar op zoek.
    Vraag, als ik in de winter 4000IE vitamine D extra zou willen supplementeren, heb ik dan ook extra vitamine A en K2 nodig? Of is de levertraan ernaast voldoende?

    • Annemieke

      Ik heb toevallig gisteren leverpate gemaakt van (300 gr.) kippenlever en (500gr.) kalfslever (beide milder van smaak dan runderlever), gecombineerd met anderhalf bakje biologische roomboter (vitamin K2!) en vier biologische speklapjes, 2 uien, een beetje appelciderazijn en wat knoflook, peper, zout. In de blender uitgieten in een vorm en invriezen. 3 keer per week eet ik de pate op plakjes komkommer of met wat stoofpeertjes of een blauwebessen saus, Yum!

      • De Groene Vrouw

        Pate is ook één van mijn favoriete methoden om lever binnen te krijgen, ik iemand vertelde nog dat je met een deel lever op 2 delen gehakt ook een heel eind komt 😉

        • Da’s ook een goed idee om het te malen met het gehakt. Ik dacht zelfs dat het gehakt dat ik bij De Stadsboerderij koop in principe ook de lever bevat. Tenzij iemand de lever van die koe los besteld heeft.
          En hoe zit het nou met extra vitamine D nemen en de noodzaak om A en K2 erbij te nemen als ik ook al FCLO neem?

          • De Groene Vrouw

            In FCLO zit het al in ideale verhouding. Dus als je daarnaast extra D neemt moet je de rest ook extra doen 😉

      • Maak je dan dus rauwe leverpastei?
        Ik heb een keer van runderlever gemaakt. Eerst gaar bakken daarna malen met gebakken spekjes, ui, kruiden en cognac en op laten stijven. Was gruwelijk mislukt. Ik gooi bijna nooit eten weg, tenzij het beschimmeld is, maar deze bruine smurrie ging meteen door de wc. Daarna heb ik het niet weer geprobeerd.
        Ik heb bij mij in de buurt (Almere) nog geen biologische boer gevonden die kalfslever of kippenlever verkoopt. De Stadsboerderij waar ik mijn rundvlees koop slacht alleen bij hoge uitzondering kalfjes. Die lever is al lang van te voren door anderen gereserveerd.

        • Annemieke

          Ew nee, alles gaat eerst in de pan :-) Eerst speklapjes in blokjes in de pan, daarna deel van de boter erbij en uien/knoflook fruiten. Vervolgens lever erin en gaar laten worden. Tenslotte restant boter, en kruiden naar smaak. (oorspronkelijk recept: http://paleoleap.com/simple-and-delicious-liver-pate-recipes/.)
          Mijn allereerste paté was ook mislukt, maar dat was een ander recept en ik ben blij dat ik heb doorgezet. Mixen met gehakt werkte voor mij namelijk niet. Ik ben overigens begonnen met alleen kippenlever, dat is het meest mild, geen biologische tot ik een adres vond voor biologisch.

      • José

        Ben al tijden op zoek naar een lekker en gezond recept met lever? Bak of kook je de lever eerst? Ik eet geen varkensvlees, kan ik de speklapjes weglaten of zou je het door iets anders moeten vervangen?
        Groetjes, José

        • Annemieke

          Ja ik bak alles eerst, zie ook mijn aanvulling hierboven. Daarin staat ook een link naar twee recepten. Ik maak het eerste recept, het tweede heb ik nog nooit geprobeerd, maar daarin wordt hart gebruikt. Toevallig heb ik dit weekend voor het eerst lamshart gegeten en dat is erg lekker en heel erg gezond. Wellicht kun je dat proberen of inderdaad weglaten. Ik denk namelijk dat het vooral de combinatie met (veel) roomboter is die de pate smakelijk maakt. In het begin gebruikte ik namelijk maar heel weinig spek en was het toch goed te eten.

      • Barbara

        Blijft deze paté rauw ?

        • Annemieke

          Nee, zie ook de aanvullingen hierboven en de link naar het oorspronkelijke recept. Overigens heb ik erg SPIJT van de lamslever, deze is wel heel hefitg qua smaak. Ik zou het bij de kippenlever houden, dan is hij gewoon lekker.